ព្រះពុទ្ធមានបីប្រភេទ

ពាក្យថា «ពុទ្ធ» ឬ«ព្រះពុទ្ធ»នេះជាពាក្យហៅចំពោះអ្នកត្រាស់ដឹងចាក់ធ្លុះនូវ
អរិយសច្ចធម៌ ព្រះអង្គត្រូវបានចែកចេញទៅតាមផ្នែកនៃការយល់ដឹងដូចតទៅ៖

១- ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធៈ ព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងដោយខ្លួនឯងហើយបង្ហាត់បង្រៀនអ្នក
ដទៃអោយត្រាស់ដឹងតាមព្រះអង្គផង ប្រភេទនេះបានដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែល
ប្រតិស្ឋានធម្មៈ ស្ថាបនាសាសនាទុកជាពន្លឺសម្រាប់មនុស្សលោក ។

២- ព្រះបច្ចេកពុទ្ធៈ ព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងចំពោះខ្លួន មិនមានសមត្ថភាពរៀបចំ
គោលការបង្ហាត់បង្រៀន ឬមិនបានប្រតិស្ថានធម្មៈ ឬស្ថាបនាសាសនាសម្រាប់
អ្នកដទៃ ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធអាចត្រាស់ដឹងឡើងបានតែក្នុងសម័យចន្លោះព្រះពុទ្ធ
សាសនាប៉ុណ្ណោះ បើព្រះពុទ្ធសាសនាគឺសាសនារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនទាន់
សាបសូន្យទេ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមិនអាចត្រាស់ដឹងឡើងបានទេ។

៣- សុត្តពុទ្ធ ឬសាវកពុទ្ធៈ បុគ្គលអ្នកត្រាស់ដឹងដែលត្រូវអាស្រ័យស្តាប់ពាក្យ
បង្ហាត់បង្រៀនរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសម្រេចការត្រាស់ដឹងថ្នាក់ត្រឹមសាវ័ក
ឬហៅម៉្យាងទៀតថា អនុពុទ្ធ ប្រែថាអ្នកត្រាស់ដឹងតាមមិនមែនត្រាស់ដឹងដោយ
ខ្លួនឯងឡើយ ។

សេចក្តីក្រោធខឹងនិងសេចក្តីលោភ

សេចក្តីក្រោធខឹងនិងសេចក្តីលោភ
ទោសៈនិងលោភៈខ្លាំងនាំឲ្យប្រព្រឹត្តអំពើថោកទាប ។ បុគ្គលនោះអាចធ្វើទាំងការបោកបំភាន់ ការបន្លំ ឬរហូតដល់សំលាប់ក៏ហ៊ានដែរ។ ទោសៈនិងលោភៈនេះនឹងនាំបុគ្គលទៅរកសេចក្តីទុក្ខ។ ទាំងនេះជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស ។

Resorting to various Deceptions due to Ange rand Extreme Greed
Tnose in the grip of Anger and Extreme Greed will stoop to any low activity. Deception, Fraud and even Murder are not beyond such persons. These traits of Anger and Greed invariably lead them to Grief. Therefore, those Evils are a source of one’s Downfall.

ការមិនខ្មាសអំពើអាក្រក់និងមិនខ្លាចបាប

ការគ្មានហិរិ និងឱត្តប្បៈ
ហិរិគឺការខ្មាសអំពើអាក្រក់ និងឱត្តប្បៈគឺការខ្លាចបាប ដែលជាធម៌រក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម។ បុគ្គល មិនមានហិរិ និងឱត្តប្បៈនឹងធ្វើឲ្យសង្គមមិនល្អ នាំឲ្យមានការច្របូកច្របល់កើតឡើង។ គ្មានហិរិ និង ឱត្តប្បៈជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស ។

Behaving without Shame and Fear
Shame and Fear are essential to ensure Social stability. When people have no regard whatsoever for Shame and Fear, Society deteriorates. Social disruption takes place. Individuals who behave without Fear or Shame demean themselves. Therefore, behaveing with no regard for Fear and Shame is a source of Downfall.

ការមិនថ្វាយទានដល់ព្រះសង្ឃ និងអ្នកមានសីល

ជាអកុសលធំណាស់ចំពោះបុគ្គលដែលព្រះសង្ឃ និងសមណៈព្រាហ្មណ៍មកដល់គេហដ្ឋាន
ដើម្បី បិណ្ឌបាត ហើយមិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការបំពេញទាន ជាពិសេសពេលគេកំពុង
បរិភោគអាហារហើយមិនព្រមបរិច្ចាគអាហារ ។ នេះជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស។

Not giving any Alms at all to priests, Monks and Ascetics who come to one’s door when one is taking Meals
It is a Noble Human quality to treats Priests, Ascetics and Brahmins who come to one’s door in their Almsround. If an individual neglects this duty, especially towards those Men of Religion who come to his door when he is taking his meals, it is a cause of Downfall.

ការភូតកុហកចំពោះសមណព្រាហ្មណ៍

បុគ្គលខ្លះបានបញ្ឆោតសមណៈ អ្នកបួសនិងព្រាហ្មណ៍ដោយពោលពាក្យមិនពិតឬកុហក
បោក ប្រាស់។ ការប្រព្រឹត្តបែបនេះចំពោះសមណព្រាហ្មណ៍ ជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស។

Deceiving the Clergy by them lies
Some people deceive Priests and Brahmins be giving false promises. They lie to them, and cheat those Religious persons. Adopting such an attitude to priests, Ascetics and Brahmins, is a source of Downfall.

ជំនួញ៥ប្រការដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ហាម

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់បរមគ្រូនៃយើងទ្រង់ត្រាស់សដែងអំពីជំនួញ
៥ប្រការដែលពុទ្ធបរិស័ទទាំងឡាយគួរវៀរចាក មិនគួរប្រព្រឹត្ត គឺ៖

១- សត្ថវណិជ្ជា ជួញគ្រឿងសាស្ត្រាវុធសម្រាប់ប្រហារ គឺធ្វើគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ
នោះដោយខ្លួនឯង ឬឲ្យអ្នកដទៃគេធ្វើឲ្យ ឬបានមកដោយហេតុឯណាមួយ
ហើយលក់គ្រឿងសាស្ត្រាវុធនោះ ។

២- សត្តវណិជ្ជា ជួញមនុស្ស គឺមនុស្សមិនត្រូវជួញដូរមនុស្សជាតិដូចគ្នាដើម្បី
ធ្វើជាទាសាទាសីរបស់ជនណាមួយ ឬសម្រាប់បម្រើកាមគុណ ឬក៏ក្នុងរូបបែប
ណាមួយឡើយ ។ មនុស្សទាំងអស់មានសិទ្ធស្មើគ្នាក្នុងការរស់នៅមានសេរីភាព។

៣- មំសវណិជ្ជា ជួញសាច់ គឺចិញ្ចឹមនូវសត្វទាំងឡាយ មានជ្រូកជាដើម
លុះដល់សត្វទាំងឡាយនោះចម្រើនធំឡើងក៏សម្លាប់យកសាច់លក់ ។

៤- មជ្ជវណិជ្ជា ជួញទឹកស្រវឹង ឬគ្រឿងស្រវឹង គ្រឿងញៀន គឺផ្សំគ្រឿងណាមួយ
ឲ្យកើតឡើងជាគ្រឿងស្រវឹងដោយខ្លួនឯង ឬទិញគេយកមក ហើយលក់នូវទឹក
ស្រវឹង គ្រឿងស្រវឹងនោះ ។

៥- វិសវណិជ្ជា ជួញថ្នាំពិស ឬថ្នាំពុល គឺចាត់ចែងថ្នាំពិសឲ្យកើតឡើងដោយ
ខ្លួនឯង ឬឲ្យគេផ្សំឲ្យ ឬបានមកដោយហេតុឯណានីមួយ ហើយលក់នូវថ្នាំ
ពិស ថ្នាំពុលនោះ ។

ជំនួញ៥ប្រការនេះឧបាសក ឧបាសិកា ពុទ្ធបរិស័ទមិនគប្បីជួញឡើយព្រោះ
ជាហេតុនាំមកនូវអសន្តិសុខ អសន្តិភាព ការជួញនូវជំនួញទាំង៥នេះមាន
ឈ្មោះថា មិច្ឆាជីវៈ ឬមិច្ឆាជីព ដែលផ្ទុយអំពីសម្មាអាជីវៈ ។

បុរសវ័យចាស់រៀបការជាមួយស្រីក្មេង

បុរសវ័យចាស់រៀបការជាមួយស្រីក្មេង
បុរសដែលមានវ័យចាស់ហួសពេក ហើយមានតម្រេករៀបការជាមួយស្រីក្មេង។ គេទាំង
ពីរនាក់គ្មានសេចក្តីសុខឡើយ។ ស្រីក្មេងមិនពេញចិត្តរៀបការជាមួយបុរសចាស់ឡើយ
ឯបុរសចាស់និទ្រាបានតិចតួចក្នុងពេលរាត្រី តែងព្រួយបារម្ភជានិច្ចខ្លាចប្រពន្ធក្មេងរបស់
ខ្លួនលបលួចស្រឡាញ់ជាមួយបុរសដទៃ ។ ស្ថានភាពបែបនេះជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស។

When an aged person marries a young Woman, both are unhappy. The young Woman does not derive much pleasure out of the Marriage. The aged person spends sleepless nights worrying if young Wife will think of a young Man. This situation is a source of Downfall.

ការចាយទ្រព្យមរតកដោយខ្ជះខ្ជាយ

ការចាយទ្រព្យមរតកដោយខ្ជះខ្ជាយ
ទ្រពសម្បត្តិជាកេរមរតកឪពុកម្តាយដូនតា ។ ឪពុកម្តាយដូនតាបានស្វែងរកទ្រព្យនិងថែ
រក្សាទ្រព្យដោយការប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំង ។ ប៉ុន្តែបុគ្គលជាកូនចៅ គ្រាន់តែទទួលទ្រព្យ
មរតកដែលមានស្រាប់ ជាទ្រព្យដែលដូនតាបន្សល់ទុកអោយ ដោយគ្មានការប្រឹងប្រែង
រកថែម ហើយធ្វើអោយវិនាសអសារឥតការ។ ការធ្វើដូច្នេះ ឈ្មោះថាជាប្រធាននៃ
សេចក្តីវិនាស។

Squandering away the Wealth and Property inherited from Ancestors
Some inherit Wealth from their Ancestors. Those Ancestors accumulated the Wealth, with great care and effort. But, the persons who inherit the Wealth effortlessly waste it away in vain pursuits. Such behaviour is a source of Downfall.

ការងប់នឹងស្រីពេស្យា
បុរសខ្លះគប់មិត្តមិនល្អ នាំទៅរកាប្រេះស្រាំនៃជីវិតក្នុងគ្រួសារ ធ្វើទ្រព្យសម្បត្តិនិង
កេរ្តិ៍ឈ្មោះឲ្យសាបសូន្យព្រោះតែសប្បាយខុសទំនងក្នុងផ្លូវកាមគុណ ដែលជាប្រធាន
នៃសេចក្តីវិនាស។

keeping constant company with prostitutes
Some Men keep the company of Courtesans, excessively. This leads to disruption of their family life. They deteriorate in Wealth and Social Prestige. This way, resorting to Courtesans excessively is a source of Downfall.

កល្យាណធម៌

ធម៌ដែលល្អ ដឹកនាំអ្នកប្រតិបត្តិអោយដល់នូវសេចក្តីសុខចំរើន ស្លាប់ក្នុងកិត្តិយស រសមានន័យក្នុងសង្គមប្រកបដោយភាពថ្លៃថ្នូរនិងគួរគោរពកោតក្រែងស្ញប់ស្ញែងពី
សំណាក់មហាជន ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់អោយឈ្មោះថាកល្យាណធម៌ មាន៥យ៉ាងដូចតទៅៈ

១- មេត្តា គិតប្រាថ្នាចង់ឲ្យគេបានសុខ និងករុណាចង់ឲ្យគេបា្រសចាកទុក្ខ។
ឃើញជីវិតជនដទៃស្មើនឹងជីវិតរបស់ខ្លួន ហើយជួយសង្គ្រោះអោយបានរួច
ផុតពីសេចក្តីទុក្ខវេទា លំបាកអត់ឃ្លាត ល្ងិតល្ងង់ខ្លៅ ជាដើម ។

២- សម្មាអាជីវៈ ចិញ្ចឹមជីវិតប្រពៃ គឺចិញ្ចឹមជីវិតប្រកបទៅដោយរបរសុចរិត
មិនជិះជាន់កេងប្រវញ្ច សង្កត់សង្កិនគៃបន្លំ បោកប្រាស់ឆបញ្ឆោតលួចប្លន់
អ្នកដទៃដើម្បីទ្រព្យសម្បតិ្តនិងសេចក្តីសុខផ្ទាល់ខ្លួន។

៣- សទារសន្តោសៈ សន្តោសគឺត្រកអរចំពោះតែភរិយា ឬស្វាមីរបស់ខ្លួន
មិនលាក់បំពួនផិតក្បត់ សាហាយស្មន់ ។ គឺស្មោះមួយនឹងមួយ ។

៤- សច្ចៈ ប្រព្រឹត្តខ្លួនជាមនុស្សស្មោះត្រង់ និយាយពិត ធ្វើពិត​ មិនប្រឌិតការ
មិនភូតភរកុហក ក្រឡិចក្រឡុច​បាតដៃជាខ្នងដៃ ។

៥- សតិៈ មានស្មារតីបរបូណ៌ ភ្ញាក់រលឹកគ្រប់កិច្ចការងារទាំងពួងដែលខ្លួនធ្វើ
មិនរាយមាយមិនខ្ជះខ្ជាយ ។ មានមនសិការនិងឧត្តមគតិខ្ជាប់ខ្ជួនរឹងប៉ឹង។

កល្យាណធម៌ទាំង៥យ៉ាងនេះ ជាគូគ្នានឹងសីល៥ គឺៈ

១- មេត្តា ជាគូនឹង បាណាតិបាត (វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ)
២- សម្មាអាជីវៈ ជាគូនឹងអទិន្នាទាន (វៀរចាកលួចទ្រព្យគេ)
៣- សទារសន្តោសៈ ជាគូនឹងកាមេសុមិច្ឆាចារៈ (វៀរចាកប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម)
៤- សច្ចៈ ជាគូនឹងមុសាវាទ (វៀរចាកការពោលពាក្យកុហក)
៥- សតិ ជាគូនឹងសុរាមេរយៈ (វៀរចាកការផឹកសុរានិងមេរ័យនិងសេពគ្រឿងញៀន)។

ញៀននឹងល្បែងស៊ីសង

ញៀននឹងល្បែងស៊ីសង
ល្បែងតែងបំផ្លាញទ្រព្យអ្នកដែលញៀនល្បែង ។ ចង់ឈ្នះល្បែងលើអ្នកឯទៀត គេយកទ្រព្យ ដែលមានទៅទាក់ទាញ។ ប៉ុន្តែ តាមពិតទៅ គេគ្រាន់តែបានឈ្មោះថាជាអ្នកបំផ្លាញ
សេចក្តីសុខនិង សុភមង្គលក្នុងគ្រួសាររបស់គេផ្ទាល់តែប៉ុណ្ណោះ ។ ល្បែងស៊ីសងជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស។

Desire for Gambling and delighting in winning Money through Gambling
Gambling destroys those addicted to it. In the desire to Win through Gambling, they pursue elusive Wealth. But, they only squander away their own possessions, destroying the Happiness and Harmony of their Families. Gambling therefore is a source of Downfall.