ធម្មរង្សីបំភ្លឺត្រៃភព

យប់​ពឹង​ចន្ទ្រា​បំភ្លឺ​លោ​កា ថ្ងៃ​ពឹង​សូរិយា​បំភ្លឺ​លោកិយ អវិជ្ជា​ងងឹត​បាំង​បិទ​ភព​បី ពឹង​ធម្មរង្សី​បំភ្លឺ​សត្តា! ទី​ណា​មាន​ធម៌​ទី​នោះ​មាន​សន្តិភាព អធម៌​រមែង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភព​លោក​ច្របូក​ច្របល់ច​លាចល​ជា​និច្ច​។​
________________________________________________________________
ជីវិត​រាល់​រូប​តិច​តួច​ណាស់, ប៉ុន្តែ​យើង​ត្រូវ​ប្រឹង​រៀន ប្រឹង​រក ប្រឹង​គិត ប្រឹង​ប្រព្រឹត្តល្អ ​ហាក់​ដូច​ជា​យើង​នឹង​មាន​ជីវិត​រស់​នៅ​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ ។ [សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ ជោត​ញ្ញាណោ ជួន ណាត]

បានផ្សាយ​ក្នុង វប្បធម៌ទូទៅ | មតិ 3

ឧ​បាយ​បង្កើត​សេចក្តី​សុខ​

សព្វ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ សុទ្ធ​តែ​ស្វែង​រក​សេចក្ដី​សុខ​គ្រប់ ៗ ប្រាណ តែ​មិន​ងាយ​នឹង​បាន​ជួប​ប្រទះ​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​នោះ ដូច​យ៉ាង​ខេមរៈ​ជន​យើង​នេះ ច្រើន​តែ​ជួប​ប្រទះ​នូវ​សេចក្ដី​ទុក្ខ​លំបាក ច្រើន​ជាង​ជន​ជាតិ​នានា នោះ​មិន​មែន​មក​ពី​យើង​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ទេ ប្រាកដ​ជា​មក​ពី​យើង​មិន​ដឹង​ច្បាប់ ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ឲ្យ​ច្បាស់​លាស់ ឬ​ក៏​យើង​ដឹង​ដែរ តែ​យើង​មិន​ប្រតិបត្តិ​តាម​ឲ្យ​សព្វ​គ្រប់ បាន​ជា​យើង​ឃ្វាង​ចាក​សុខ ដែល​គួរ​បាន​អំពី​ផ្លូវ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ។ ពាក្យ​ថា​សុខ ៗ នេះ​បាន​ដល់​សេច​ក្ដី​សប្បាយ រីករាយ ធូរ​ទូលាយ ស្រួល​នៃកាយ-និ​ង​ចិត្ត ។ ឯ​សុខ សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ​ក្នុង​សកល​លោក​នេះ លោក​ចែក​ចេញ​ជា​ ៦ ​ពួកគឺៈ​

១- សុខ​របស់​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ផ្ទះ ។
២- សុខ​របស់​មនុស្ស​មួយ​រូប ៗ ។
៣- សុខ​របស់​អ្នក​មាន​ប្ដី​ប្រពន្ធ ។
៤- សុខ​របស់​អ្នក​ជា​មាតា​បិតា នឹង​កូន​ប្រុស-​ស្រី ។
៥- សុខ​របស់​អ្នក​ជា​នាយ ចៅ​ហ្វាយ នឹង​កូន-​ក្មួយ ។
៦- សុខ​របស់​គ្រូ​អាចារ្យ នឹង​កូន​សិស្ស ។
សូម​អធិប្បាយ​មួយ​ពួ​​ក​ម្ដង ៗ ដោយ​សេចក្ដី​សង្ខេប​ដូច​តទៅ​នេះ​.​.​.​ ចុចទី​នេះ​ដើម្បី​អាន​អត្ថបទ​ពេញ​

បានផ្សាយ​ក្នុង ធម៌និងជីវិត, ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , | មតិ 8

ការ​អប់​រំ​មនុស្ស​ដោយ​ព្រះ​ធម៌​

ការ​អប់រំ​មនុស្ស​ដោយ​ព្រះ​ធម៌​ រមែង​ធ្វើ​មនុស្ស​ឲ្យ​មាន​«ជីវិត»​ល្អ​បរិសុទ្ធ មាន​ឥស្សរភាព​លើ​តណ្ហា​ មាន​សេចក្តី​សុខ​ក្នុង​តួ​ជីវិត​ខ្លួន​ឯង​។ មនុស្ស​កើត​មក​ហើយ​ត្រូវ​មាន​ការ​សិក្សា​ ព្រោះ​មនុស្ស​ជា​សត្វ​ដែល​ត្រូវ​សិក្សា​ ឬជា​សត្វ​ដែល​ត្រូវ​ហ្វឹក​ហាត់​អប់​រំ​ បើ​មិន​ហ្វឹក​ហាត់​សិក្សា​អប់​រំ​ទេ មនុស្ស​មិន​អាច​ល្អ​ទៅ​បាន​ឡើយ​ ហើយ​ជីវិត​ដ៏​ប្រសើរ​ដែល​បុណ្យ​បាន​តាក់​តែង​មក ក៏​ត្រូវ​អស់​ទៅ​វិញ​ដោយ​ឥត​ប្រយោជន៍ នេះ​ជា​រឿង​ធម្មជាតិ​របស់​មនុស្ស​។ មនុស្ស​ផ្សេង​អំ​ពី​សត្វ​តិរច្ឆាន​ គឺ​នៅ​ត្រង់​មនុស្ស​ជា​សត្វ​វិសេស​ អាច​ហ្វឹក​ហាត់​អប់​រំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចម្រើន​​រហូត​ដល់​ថ្នាក់​ទេវតា​ឥន្ទ​ព្រហ្ម​គោរព​បូជា​។ គុណ​ធម៌​ដែល​មាន​ក្នុង​មនុស្ស​ មិន​មាន​គុណ​ធម៌​ណា​មួយ​ដែល​កើត​មាន​ឯងៗ​នោះ​ឡើយ គឺ​សុទ្ធ​តែជា​លទ្ធ​ផល​នៃ​ការ​អប់​រំ​ចម្រើន​ទាំង​អស់​។

កាល​បើ​ធម្ម​ជាតិ​របស់​មនុស្ស​មាន​សភាព​យ៉ាង​នេះ មនុស្ស​យើង​មិន​គួរ​គប្បី​មាន​សេចក្តីប្រមាទ​សោះ​ឡើយ គួរ​យក​ការ​សិក្សា​អប់​រំ​ជា​គោល​សំខាន់​ សម្រាប់​ទូន្មាន​ឲ្យ​ជា​ប្រចាំក្នុង​ជីវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ មិន​ថា​តែវ័យ​ក្មេង វ័យ​កណ្តាល ឬ​វ័យ​ចាស់​នោះ​ទេ គឺ​គ្រប់​វ័យ​ទាំង​អស់​ឲ្យ​តែ​នៅ​មាន​អវិជ្ជា​ និង​តណ្ហា​។ ធ្វើ​ជា​មនុស្ស​មិន​ត្រូវ​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ដោយ​ត្រឹម​តែបាន​នូវ​ការ​ចេះដឹង​ក្នុង​មុខ​វិជ្ជា​ជីវៈ​បុណ្ណឹង​ទេ គឺ​ត្រូវ​ហ្វឹក​ហាត់​អប់​រំ​នូវ​ចំណេះ​ដឹង ឲ្យ​ក្រៃ​លែង​ឡើង​ថែ​ម​ទៀត​ ព្រោះ​សេចក្តី​ប្រសើរ​របស់​មនុស្ស​ដែល​មាន​រហូត​ដល់​អស់​អវិជ្ជា​និង​តណ្ហា​ជា​ប្រភព​នៃ​សេចក្តី​ទុក្ខ​សោក​នោះ​ គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​កា​រសិក្សា​អប់​រំ​ហ្វឹក​ហាត់​រឿយៗ​ហ្នឹង​ឯង​ នេះ​ជា​សេចក្តី​សំខាន់​ពិសេស​នៃ​ជីវិត​មនុស្ស​។

ការ​ដែល​មិន​បោះ​បង់​នូវ​ជីវិត​ឲ្យ​ផុត​អំ​ពី​ការ​សិក្សា​អប់​រំ​ ព្រោះ​មាន​នូវ​ស្មារតី​ចង​ចាំ​ថា «​ជីវិត​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ឡើង​ កាន់​តែ​ភ្លឺ​ស្វាង​ឡើង​ ដោយ​សារ​ការ​អប់​រំ​នេះឯង​»។ ដរាប​ណា​ដែល​នៅ​មិន​ទាន់​បាន​ជា​ព្រះ​អរហន្ត​ទេ គ្រប់​គ្នា​ត្រូវ​នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​រហូត​អស់​ជីវិត​ ព្រោះ​ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បុគ្គល​ដែល​បដិបត្តិ​តាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ មាន​ការ​ចម្រើន​នូវ​គុណធម៌​ បាន​សម្រេច​ជា​សោតា​បន្ន ជា​សកទា​គាមី និង​ជា​អនាគាមី ដែល​ហៅ​ថា​ ព្រះ​អរិយៈ បុគ្គល​៣ពួក​នេះ​ហៅ​ម៉្យាង​ទៀត​ថា ព្រះ​សេក្ខ​បុគ្គល គឺ​ជា​បុគ្គល​ដែល​នៅ​មាន​ការ​សិក្សា។ សូម្បី​ដល់​ថ្នាក់​ជា​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គ​ល​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏​នៅ​តែ​មាន​ការ​សិក្សា​ លុះ​ត្រា​តែ បាន​សម្រេច​ជា​ព្រះអរហន្ត​ ទើប​ហៅ​ថា​ ព្រះ​អសេក្ខ​បុគ្គល គឺ​បុគ្គល​គ្មាន​ការ​សិក្សា​ហ្វឹក​ហាត់​ ដើម្បី​កំចាត់​នូវ​ភាព​សៅ​ហ្មង​ពី​សន្តាន​ទៀត​ឡើយ​ ព្រោះ​សេចក្តី​សៅ​ហ្មង​ទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​លះ​ផ្តាច់​ដោយ​អរហត្ត​មគ្គ​ទៅ​ហើយ ។ នេះ​ឯង​ជា​ការ​សិក្សា​អប់​រំ​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ដល់​ទី​បញ្ចប់​ ដែល​ជីវិត​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​ទុក្ខ​កង្វល់​ក្នុង​វដ្ត​សង្សារ ជា​សារៈ​ដ៏​សំខាន់​នៃ​ជីវិត​ និង​ដែល​ជីវិត​មនុស្ស​អាចទទួល​បាន ។ ដំណើរ​ជីវិត​តាម​គោល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា គឺ​ជា​ជីវិត​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សាអប់​រំ​ដោយ​សេចក្តី​មិន​ប្រមាទ​អស់​កាល​ជា​និច្ច​ ។

សូម​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ សម្លឹង​មើល​ជីវិត​ខ្លួន​ឯង​ និង​ជីវិត​អ្នក​ដទៃ​ក្នុង​និមិត្ត​មួយ​ដែល​ត្រូវ​មា​ន​សម្ព័ន្ធ​ជា​មួយ​នឹង​ការ​សិក្សា​អប់​រំ ព្រោះ​មនុស្ស​ជា​សត្វ​វិសេស​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​កា​ហ្វឹក​ហាត់​ ហើយ​អាច​ហ្វឹក​ហាត់​បាន​រហូត​ដល់​ពេល​ហៀប​នឹងស្លាប់​ និង​រហូត​ដល់​បាន​ជាមនុស្ស​បរិសុទ្ធ​ គឺ​ព្រះ​អរហន្ត​៕​

«​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវភៅ ពរ​៤​ប្រការ របស់​អគ្គបណ្ឌិត​ធម្មាចារ្យ​ ប៊ុត​ សាវង្ស»

បានផ្សាយ​ក្នុង ធម៌និងជីវិត, ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , | មតិ 3

ចង់​ឈ្នះ​ចាញ់​គ្នា​បាន​ប្រយោជន៍​អ្វី?

ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​ប្រថាប់​នៅ​វត្ត​ជេតវនារាម ទ្រង់​ប្រារព្ធ​បរាជ័យ​របស់​ព្រះ​បាទ​កោលស​ថា ” ជយំ វេរំ បសវតិ, ទុក្ខំ សេតិ បរាជិតោ, ឧបសន្តោ សុខំ សេតិ, ហិត្វា ជយបរាជយំ។” ប្រែថា អ្នក​ឈ្នះ​រមែង​ជួប​ប្រទះ​នូវ​ពៀរ អ្នក​ចាញ់​តែង​ដេក​ជា​ទុក្ខ អ្នក​ដែល​ស្ងប់​រម្ងាប់​លះ​បង់​នូវ​ការ​ឈ្នះចាញ់​បាន​ហើយ​ រមែង​នៅ​ជា​សុខ​គ្រប់​ឥរិយា​បទ​ទាំង​៤។​

បានផ្សាយ​ក្នុង គាថាធម្មបទ, ពុទ្ធភាសិត, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , | មតិ 10

ពលរដ្ឋធម៌ៈ ធម៌​ជា​កម្លាំង​ដល់​ប្រទេស​

ពលរដ្ឋធម៌
ព្រះមហា ឆែ – វង្ស វត្តឧណ្ណាលោម ក្រុងភ្នំពេញ
ទេសនា​ដាក់​វិទ្យុ​ឃោស​នសព្ទ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​ថ្ងៃ ៨ រោច ខែភ​ទ្របទ ឆ្នាំ​ជូត​សំរឹទ្ធិ​ស័ក ព.ស. ២៤​៩១ (២៦​ ​– ៩ – ៤៨)

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ។

សូម​គោរ​ព​ចំពោះ​ព្រះ​រត្ន​ត្រ័យ​ដោយ​សង្ខេប ។ លំ​ដាប់​ត​ពី​នេះ សូម​សំដែង​ធម្ម​ទេសនា​ចែក​ជូន​ដល់​អស់​លោក​អ្នក​តាម​សម​គួរ​ដល់​កាល ។ ក្នុង​ឱកាស​នេះ នឹង​សំដែង​​អំពី​ពល​រដ្ឋ​ធម៌ ឬ​ហៅ​ថា វុឌ្ឍ​ទេស​ពល​ធម៌ ប្រែ​ថា ធម៌​ជា​កំឡាំង​ដល់​រដ្ឋ ឬ​ធម៌​ញ៉ាំង​សេចក្ដី​ចំរើន​ដល់​ប្រទេស​មាន ​៣ ប្រការ។​ ធម៌​នេះ​បើ​កើត​មាន​ក្នុង​ប្រទេស និគម​ជន​បទ​រដ្ឋ​ដែន​ណា ប្រទេស​និគម ជន​បទ ដែន​នោះ នឹង​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ថ្លៃ​ថ្នូរ វិសេស​វិសាល​ជា​អារ្យ​ប្រទេស យ៉ាង​ឆាប់​ៗ ពុំ​ខា​ន​ឡើយ ។ តែ​លុះ​ត្រា​តែ​ប្រកប​គ្រប់​អង្គ​ទាំង​ ៣ ទើប​បាន​សម្រេច​យ៉ាង​នោះ​មែន ។

ធម៌ ៣ ប្រការ​នោះ​គឺ មុនិ​សម្បទា ប្រទេស​និគម​ឯ​ណា​បរិបូណ៌​ពេញ​លេញ​ដោយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ អ្នក​ចេះ​ដឹង​មិន​ខុស​មុខ​វិជ្ជា ទោះ​បី​វិជ្ជា​ណា​ក៏​មាន​អ្នក​ចេះ​ដឹង​សព្វ​គ្រប់ ។ ចុះ​បុ​គ្គល​អ្នក​ចេះ​ដឹង​នេះ​កើត​ពី​ណា​មក ? ឆ្លើយ​ថា ពល​រដ្ឋ​គឺ​រាស្ត្រ ឲ្យ​បុត្រ​ប្រុស​ស្រី​រៀន​សូត្រ​គ្រប់​គ្នា មិន​មាន​រួញ​រា មិន​មាន​គិត​ចង់​បាន កំឡាំង​បួន​ប្រើ​ប្រាស់ ឲ្យ​មើល​ថែ​រក្សា​គោ​ក្របី សេះ​ដំរី ឬ​ឲ្យ​ភ្ជួរ​រាស់​ឡើយ ម្យ៉ាង​ទៀត​ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​បាន​សុខ​នឹង​ចំរើន​ដល់​ត្រកូល​នឹង​ប្រទេស​ជាតិ​មាតុភូមិ ក៏​ត្រូវ​ស្វះ​ស្វែង​ឲ្យ​បុត្រ​រៀន ។ ខ្មែរ​យើង​ឲ្យ​កូន​រៀន​ច្រើន​សំឡឹង​ប្រយោជន៍​ពី​វិជ្ជា​ណាស់ គឺ​វិជ្ជា​ណា​រៀន​ទៅ​ហើយ​កាន់​ក្រសួង​មិន​មាន​ប្រាក់​បំណាច់​ចូល​ក្រៅ មិន​ព្រម​ឲ្យ​រៀន​ទេ ដូច​វិជ្ជា​ទូរ​លេខ ទូរ​ស័​ព្ទ តិក​និក អាំង​ស៊ីញ័រ ជាង​ឈើ ជាង​កំបោរ ជាង​ខ្សែ​ភ្លើង វិជ្ជា​អស់​នេះ​ខ្មែរ​ស្ទើរ​គ្មាន​សោះ សព្វ​ថ្ងៃ​បើ​រាជ​ការ​សហរដ្ឋ​ឲ្យ​ក្រសួង​ទាំង​អស់​នេះ​មក ខ្មែរ​យើង​ស្ទើរ​តែ​ឱប​ដៃ​ឬ​មើល​ហើយ ព្រោះ​ខ្មែរ​មិន​មាន​ចេះ ហេតុ​មិន​ចេះ ព្រោះ​មិន​រៀន ហេតុ​អ្វី​មិន​រៀន ? ព្រោះ​រៀន​ទៅ​កាន់​ក្រសួង​មិន​មាន​កម្រៃ​ចូល​ក្រៅ ។ មាន​ខ្មែរ​ខ្លះ​ទៀត បើ​កូន​របស់​ខ្លួន​ឃើញ​កូន​គេ​ទៅ​រៀន វា​ចង់​ទៅ​រៀន​ដែរ បែរ​ជា​និយាយ​ប្រាប់​កូន​ថា អា​អើយ ! ឯង​មើល​អញ​មិន​ចេះ​ក​ខ​មួយ​ផង មាន​គោ​ក្របី​ពេញ​ក្រោល អញ​ចិញ្ចឹម​ទាំង​អា​ឯង​មួយ​សំបុក​រស់​បាន ឯង​ចាំ​ទៅ​រៀន​អី មើល​តែ​គោ​ក្របី​ប្រសើរ​ជាង ។ នែ ! មនុស្ស​បែប​នេះ​ចំ​ជា​ដេក​ផ្កាប់​មុខ ដេក​មិន​ងើប ងើប​មិន​បើក​ភ្នែក បើក​ភ្នែក​មិន​មើល​ប្រទេស​គេ​ជិត​ខាង ។ ប្រទេសណា​បើ​មាន​មនុស្ស​បែ​ប​នេះ ស្ទើរ​តែ​ឯករាជ្យ​ពុំ​កើត បើ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ណា នាំ​ឲ្យ​ធ្ងន់​ផែន​ដី​ប្រទេស​នោះ ព្រោះ​មនុស្ស​នោះ​យក​ខ្ជិល​ជា​ទី​អាង សម​ដូច​សុភាសិតថាៈ

អលសស្ស កុតោ សិប្បំ អសិប្បស្ស កុតោ ធនំ
អធនស្ស កុតោ មិត្តំ អមិត្តស្ស កុតោ សុខំ
អសុខស្ស កុតោ បុញ្ញំ អបុញ្ញស្ស កុតោ សិវំ

ប្រែ​ថា មនុស្ស​ខ្ជិល​មិន​មាន​វិជ្ជា បើ​មិន​មាន​វិជ្ជា​មិន​មាន​ទ្រព្យ បើ​មិន​មាន​ទ្រព្យ​មិន​មាន​មិត្រ បើ​មិន​មានមិត្រ​​មិន​មាន​សេចក្ដីសុខ បើ​គ្មាន​សុខ​មិន​មាន​ព្រះ​និព្វាន ប្រែ​សេចក្ដី​ថា ម៉េច​មិន​ទៅ​ព្រះ​និព្វាន​ទាំង​អស់​គ្នា​ទៅ ថា​ព្រោះ​មិន​មាន​បុណ្យ ហេតុ​អ្វី​មិន​មាន​បុណ្យ ព្រោះ​គ្មាន​សុខ ហេតុអ្វី​មិន​មាន​សុខ ព្រោះ​គ្មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ហេតុ​អ្វី​មិន​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ព្រោះ​គ្មាន​វិជ្ជា ហេតុ​អ្វី​គ្មាន​វិជ្ជា ព្រោះ​ខ្ជិល នែ ! នៅ​លើ​ខ្ជិល​ជា​ប្រធាន​សោះ សម​នឹង​សុភាសិត​បារាំង​ថា La presse est la mere detous les vie កំជិល​ជា​មេបាប​ធម៌​គ្រប់​យ៉ាង ខ្ជិល​បង្ហិន​លោក ខ្ជិល​បាន​ទុក្ខ​សោក ខ្ជិល​អប្ប​ប្រាជ្ញា ខ្ជិល​ធ្លាក់​នរក ខ្ជិល​ឥត​វិជ្ជា ខ្ជិល​ថោក​សាសនា ខ្ជិល​ជាតិ​លិច​លង់ ហេតុ​នេះ សូម​សប្បុ​រស​ឲ្យ​កុមារា​កុមារី​រៀន​សូត្រ​ឡើង ដើម្បី​បំពេញ​មុនិសម្ប​ទានេះ​ ។

កាល​បើ​ប្រទេស​សម្បូរណ៍​ដោយ​មនុស្ស​អ្នក​ចេះ​ដឹង ហើយ​នឹង​មិន​មាន​បរទេស​រឹប​ជាន់ ឈ្លេច​ឈ្លី​មើល​ងាយ​យើង​ទេ ដូច​ជា​ផ្ទះ​មាន​របង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជា​ស្ថាពរ តែ​បើ​ប្រទេស​ពេញ​លេញ ដោយ​មនុស្ស​អ្នក​ចេះ​ដឹង ផ្លូវ​លោកធម៌​ស្ដុក​ស្ដម្ភ​ច្រើន​ហើយ បែរ​ជា​ខ្វះ​ភោគ​សម្បទា​វិញ ក៏​ពុំ​អាច​កសាង​ក្រឡៃ​ច្នៃ​ប្រជាជាតិ​យើង​ឲ្យ​ថ្លៃ​ថ្នូរ​ទៅ​កើត ។​

ហេតុ​នេះ ត្រូវ​បំពេញ​ភោ​គ​សម្បទា ១ ទៀត ឲ្យ​មាន​បរិបូណ៌​ឡើង ។ ភោគ​សម្ប​ទា ប្រែ​ថា សម្បុក​ទ្រ​យុក​ស្ដុកស្ដម្ភ​កុះ​ករ​ដោយ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ។ បើ​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ទើប​អាច​ច្នៃ​ក្រឡៃ​ប្រឌិត​ប្រទេស​​បាន ។ ចុះ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​កើត​ឡើង​ពី​ណា​មក ? ឆ្លើយ​ថា​កើត​មក​អំពី​កម្ម ២ យ៉ាង គឺ កសិកម្ម ១ ពាណិជ្ជកម្ម ១ ហើយ​នឹង​មាន​សម្បទា ៤ យ៉ាង ជា​គ្រឿង​អបស្ទប​ទៀត​ផង ។ កសិកម្ម គឺ​ប្រកប​ស្រែ​ចំការ​ច្បារ​ដំណាំ​សាប​ព្រោះ បើ​ទ្រព្យ​កើត​ឡើង​ដោយ​ខ្សត់​ខ្សោយ​ហើយ នឹង​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ​ពុំ​កើត ស្រុក​ខ្មែរ​ច្រើន​តែ​ប្រកបកិច្ច​ការ​នេះ នៅ​ខ្វះ​ត្រង់​ពាណិជ្ជការ​ច្រើន ស្ទើរ​តែ​គ្មាន ។ ពាណិជ្ជការ​នោះ​ក្នុង​ផ្ទៃ​ពុទ្ធសាសនា សំដែង​ច្រើន​ណាស់​ដែរ ខ្មែរ​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ច្រើន​មែន ធ្លាប់​ដឹង​តាម​គោល​ដែល​ចារិក​មក​ថា​ធម៌ ៨៤០០០ ព្រះ​ធម្ម​ក្ខន្ធ តែ​ខ្មែរ​កាន់​ច្បោល​ៗ កាន់​ត្រង់​ណា​ស្រាល​ៗ ចោល​ត្រង់​ណា​មាន​ប្រយោជន៍​ថ្លៃ​ថ្នូរ ហើយ​ពោល​ថា​ខ្មែរ​ក្រ ខ្មែរ​ស្លូត ខ្មែរ​បរ​ជាតិ​ជិះ​ជាន់ ព្រោះ​ខ្មែរ​កាន់​ពុទ្ធសាសនា ។ ពោល​នេះ​មិន​សម​សោះ ចុះ​ជាតិ​ដទៃ​គេ​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ដែរ ម៉េច​ក៏​គេ​ថ្លៃ​ថ្លា នេះ​ឃើញ​ជា​ទាស់​ពី​កាន់​មែន ។ ដូច​យ៉ាង​ពាណិជ្ជ​ការ ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា មាន​សំដែង​ពិស្ដារ​ណាស់ ក្នុង​ទី​នេះ​សូម​អធិប្បាយ​តែ ៤ យ៉ាង គឺ ជង្ឃពាណិជ ១ សកដពាណិជ ១ នាវាពាណិជ ១ ឃរពាណិជ ១ ។

ជង្ឃ​ពាណិជ គឺ​ជួញ​ដោយ​កំឡាំង​ស្មង ដូច​រែក​រុញ​ពុន​លី ឧទាហរណ៍​ដូច​យ៉ាង​រុញ​ធុង​គុយ​ទាវ ធុង​ទឹកកក​អស់​នេះ សុទ្ធ​តែ​ចូល​លុយ​រាប់​រយ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ៗ ប៉ុន្តែ​ខ្មែរ​ពុំ​ត្រូវ​ការ​ធ្វើ​សោះ ច្រើន​តែ​ខ្ពើម​ឆ្អើម​ខ្លាច​ថោក​ទាប តែ​របស់​នេះ​ខ្មែរ​ត្រូវ​ការ​ទាំង​រាស្ត្រ​ទាំង​នា​ហ្មឺន មើល​ចុះ​អស់​លោក​អ្នក​ធ្វើ​ការ​សព្វ​ថ្ងៃ បើ​មិន​បាន​គុយ​ទាវ​ឬ​កាហ្វេ ក៏​មិន​ទាន់​ចូល​កាន់​ប៊ុយ​រ៉ូ​ទេ ។ បើ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ​ចិន​យួន​វ៉ា​កង ឈប់​ធ្វើ​គុយ​ទាវ​ឬ​កា​ហ្វេ​បី​បួន​ថ្ងៃ​ហើយ មុខ​ជា​ខ្មែរ​ញៀន​ស្ងាប​មាត់ នេះ​ឃើញ​ថា​ប៉ិន​ខាង​ទទួល​ទាន​មែន​ ​។

បើ​ធ្វើ ជង្ឃ​ពាណិជ នឹង​គេ​វិញ មាន​តែ​ក្អម អំ​បោស ស្លឹក​ត្នោត កំ​ប្រោង ទ្រ​ទូង​ពី​ចម្ងាយ​ស្ទើរ​តែ​មើល​រូប​អ្នក​រែក​មិន​ឃើញ ដើរ​តាម​ផ្សារ​ទើស​គេ​ឯង បើ​ជិះ​ឡាន ជិះ​កប៉ាល់​វិញ ម្ចាស់​ឡាន – កប៉ាល់​នោះ សូម​អង្វរ​ព្រោះ​គ្មាន​កន្លែង​ដាក់​របស់​ទាំង​នោះ​ឲ្យ ដល់​លក់​អស់​របស់​ទាំង​នោះ​ទៅ បែរ​ចូល​ផ្ទះ​ចិន​រក​ទិញ​សំពត់ បាន​ចំនួន ៣ – ៤ ម៉ែត្រ​ប៉ុណ្ណោះ​យ៉ាង​ច្រើន នេះ​ជង្ឃ​ពាណិជ​ខ្មែរ​ ។

សកដពាណិជ ជួញ​ដោយ​រទេះ​ឡាន ឬ​រត់​ឈ្នួល​តាម​មគ្គ​វិ​ថី​ផ្សេង​ៗ ។

នាវាពាណិជ
ជួញ​ដោយ​ទូក​ឬ​កប៉ាល់ ។ សព្វ​ថ្ងៃ​បើ​ត្រូវ​ការ​ទៅ​ណា​ហើយ​ចាំ​ឡាន – កប៉ាល់ ខ្មែរ​គ្មាន​សោះ​ទេ សុទ្ធ​តែ​របស់​​បរជាតិ ជាតិ​បញ្ញើ​ក្អែក​ទាំ​ង​អស់ ។​

ឃរពាណិជ ជំនួញ​ក្នុង​ផ្ទះ គឺ​ដាក់​ទំនិញ​ក្នុ​ង​ផ្ទះ​ហើយ​អង្គុយ​លក់​ដូច​ផ្ទះ​លក់​ក្នុង​ក្រុង​ភ្នំពេញ​សព្វ​ថ្ងៃ បរជាតិ​ឥត​បែក​ញើស​សោះ ប្រាក់​ខ្មែរ​ឡើង​ត្នោត មក​រក​ផ្ទះ​ឃើញ​ចូល​ហួស​ទូ​ដែក​ទៀត បរជាតិ​ដែល​មក​សំណាក់​អាស្រ័យ​នឹង​យើង ដូច​ជា​ជាតិ​បញ្ញើ​ក្អែក​ទំដើម​រាំង ឬ​ដើម​ជ្រៃ​ពិត​មែន​រុក្ខជាតិ​នេះ​គល់​ដល់​ដី បើ​ភ្លេច​ខ្លួន​មុខ​ជា​បញ្ញើ​ក្អែក​បឺត​យក​ឱ​ជា​រស​អស់ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ឃើញ​សុទ្ធ​តែ​បញ្ញើ​ក្អែក​ព្រ​ងើយ ចំណែក​ស្លឹក​រាំង​ជ្រៃ​រេច​រឹល​អស់​នៅ​មាន​តែ​គល់ ខេមរៈ​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​មិន​ខុស​ពិរុក្ខជាតិ​នេះ​ប៉ុន្មាន រក​កល់​លើស​ផង ! ទី​ក្រុង​សព្វ​ថ្ងៃ​ផ្ទះ​ឥដ្ឋ​ផ្ទះ​ថ្ម ភ្លើង​អគ្គិស​នី​ភ្លឺ​ច្រាល ម៉ាស៊ីន​ទឹក ខ្មែរ​ទុក​ឲ្យ​បរជាតិ​នៅ​ប្រើ​ប្រាស់ ស៊ូ​យក​ខ្លួន​ទៅ​នៅ​បឹង​ជិត​ៗ វិញ នេះ​ពេញ​ជា​ប្រសប់​ទទួល​ភ្ញៀវ​មែន ស៊ូ​ឲ្យ​ភ្ញៀវ​ដេក​ពូក ខ្លួន​ចុះ​ដេក​រនាប ចំ​ជា​ចិត្ត​ល្អ ។

ខេមរៈ​ទាំង​ឡាយ កាល​បើ​បាន​ប្រកប​ពាណិជ​ទាំង ​៤ ប្រការ​នេះ​ដូច​បាន​អធិប្បាយ​ខាង​លើ​ដោយ​សព្វ​គ្រប់​ហើយ មុខ​ជា​ខេមរ​រដ្ឋ​ប្រទេស​យើង​ឡើង​កាន់​វឌ្ឍន​ធម៌​ខាង​ភោគ​សម្ប័ទ​យ៉ាង​ឆាប់​ៗ មិន​ខាន ព្រោះ​ខ្មែរ​សម័យ​នេះ​ប្រស្រ័យ​សេដ្ឋ​កិច្ច ប្រទេស​ថ្កើង ជាតិ​ថ្លៃ ប្រស្រ័យ​យើង ។ ពាណិជ្ជកម្ម​នឹង​កសិកម្ម ទាំងពីរ​យ៉ាង បើ​យើង​មាន​ប្រាថ្នា​ឲ្យ​ភោគ​ទ្រព្យ​កុះ​ករ​ស្ដុក​ស្ដម្ភ លុះ​តែ​យើង​ចេះ​ប្រកប​ពាណិជ្ជកម្ម​នោះ​ឆាប់​ៗ ចុះ​បើ​ប្រទេស​យើង​ពេញ​ចិត្ត​តែ​ត្រង់​កសិកម្ម​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ជា​គោ​ស៊ី​ចំបើង​ហើយ​មិន​ស្មើ​ស៊ី​ស្មៅ​ខ្ចី​ផង ធ្វើ​ម៉េច​នឹង​បាន​ធំធាត់​ឡើង ។ ខេមរជាតិ​ទាំង​ឡាយ ! សកល​លោក​ទាំង​មូល​កំពុង​ស្វែង​រក​ទ្រព្យ​ខ្លាំង​ណាស់​ ទ្រព្យ​នេះ​មាន​ពីរ​យ៉ាង​គឺ ទ្រព្យ​មាន​វិញ្ញាណ ១ ឥត​វិញ្ញាណ ១ ។ ទ្រព្យ​មាន​វិញ្ញាណ​បាន​ដល់​មនុស្ស – សត្វ​គ្រប់​យ៉ាង ទ្រព្យ​ឥត​វិញ្ញាណ​បាន​ដល់​ដែន​ទឹក​ដី​មាស​ប្រាក់ លោក​សន្និវាស​ទាំង​មូល​ច្របូក​ច្របល់ នឹង​រក​ទ្រព្យ​ទាំង​ពីរ​យ៉ាង​នេះ​ណាស់ ។ សព្វ​ថ្ងៃ​បើ​យើង​មិន​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​នឹង​រក្សា​ការ​ពារ​ទេ យើង​នឹង​ទៅ​ជា​ទា​សៈ របស់​របរ​ក្នុង​លោក​អសារ​ឥត​ការ ។ ទ្រព្យ​នោះ​មាន​មក​ហើយ​អាច​នឹង​ឋិត​ថេរ​ចិរ​កាល​ទៅ​បាន លុះ​ត្រា​តែ​ប្រក​ប​ដោយ​សម្បទា ៤ យ៉ាង​ទៀត​គឺ៖

១-ឧដ្ឋាន​សម្បទា ប្រឹង​ប្រែង​រក បើ​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ប្រឹង​ប្រែង​រក​មន្ត​វិជ្ជា​ណា​ដែល​មាន​ខ្លឹម​សារ ដែល​រៀន​ទៅ​ហើយ​អាច​មាន​ប្រយោជន៍​ការ​ពារ ជាតិ​មាតុ​ភូ​មិ​បាន យក​មក​សាប​ព្រោះ​បណ្ដុះ​ផ្សាំ​ឲ្យ​ពល​រដ្ឋ​គឺ​រាស្រ្ត​រៀន​សូត្រ​ទាំង​ប្រុស​ទាំង​ស្រី​ឡើង។

២- អារក្ខ​សម្បទា បើ​រៀន​ចេះ​ដឹង​ហើយ​ប្រឹង​ប្រែង​រក្សា​ការពារ​ជាតិ​មាតុ​ភូមិ នឹង​កេរ្តិ៍មត៌ក​របស់​ជាតិ​ទុក​ឲ្យ​មក​មិន​ឲ្យ​ចោរ​រុះ​រើ​រុក​រាន​ទន្ទ្រាន​ភូត​ភរ​ឆរបោក​បញ្ឆោត​ប្រវ័ញ្ចន៍​បាន ។

៣​-​កល្យាណ​មិត្តតា សេព​គប់​នឹង​មិត្ត​ល្អ គឺ​មិត្ត​ណា​យើង​សេព​គប់​ទៅ​ហើយ មិន​សំឡឹង​រំពៃ​គយ​គន់​ចង់​បាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​យើង គឺ​ស៊ូ​ជួយ​ការ​ពារ​សត្រូវ​នឹង​ណែ​នាំ​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​ចំរើន​ដល់​យើង ហើយ​ថែម​ទាំង​មិន​លាក់​ចំណេះ​នឹង​មិត្ត​ភក្តិ​ស៊ូ​ជួយ​បង្ហាត់​បង្រៀន​វិជ្ជា​ណា​ដែល​ក្រ​ ៗ ហើយ​ជា​អ្នក​មិន​និយាយ​ភូត​ភរ​បោក​ប្រាស​មិត្រ​ផង​គ្នា នេះ​ហៅ​ថា មិត្រ​ល្អ ឬ​មិត្រ​ដែល​យើង​គួរ​សេព​គប់ ឬ​កល្យាណ​មិត្រ។

៤-​សម​ជីវិតា ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ស្មើ​ៗ គឺ​ឲ្យ​ដឹង​ប្រមាណ​ក្នុង​ទ្រព្យ​របស់​យើង​មាន​ក្នុង​ថវិកា​ជាតិ​នៃ​រដ្ឋ គឺ​ចាយ​វាយ​ស្គាល់​ប្រមាណ​មិន​ដល់​ទៅ​ខ្ចី​បុល​គេ​ប្រើ​ប្រាស់ គឺ​ដំរី​មិន​ចង់​ធំ​តាម​ដំរី បើ​មាន​ធម៌​ទាំង​ ៤ យ៉ាង​នោះ ទើប​អាច​ការ​ពារ​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​មាតុ​ភូមិ​បាន បើ​ប្រាស់​ចាក​សម្បទា ៤ នេះ​ហើយ មិន​អាច​កុះ​ករ​ចំរើន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​បាន​ឡើយ សូម្បី​សម្បត្តិ​ទ្រព្យ​ដែល​បុព្វ​បុរស ទុក​ឲ្យ​មិន​អាច​នឹង​ការ​ពារ​បាន​ដែរ ។ ចុះ​សម្បទា​ត្រង់​ទី ៤ គឺ​កល្យាណ​មិត្ត​តា ថា​សេព​គប់​នឹង​មិត្រ​ល្អ តើ​មិត្រ​បែប​ណា ? មាន​លក្ខណៈ​យ៉ាង​ណា​គួរ​យើង​សំគាល់​បាន ?

បពិត្រ​សប្បុ​រស​ទាំង​ឡាយ ! មិត្រ​ដែល​យើង​គួរ​សេព​គប់ មាន​លក្ខណៈ ៣ យ៉ាង សម្រាប់​សំគាល់​ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​ថា​ល្អ​ទៅ​បាន​នោះ គឺ

១ – អហិតេ បដិសេធោ មិត្រ​ណែ​នាំ​ហាម​ប្រាម​មិត្រ​ផង​គ្នា មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​នូវ​អំ​ពើ​ណា មិន​មាន​ប្រយោជន៍​ប្រាប់​យ៉ាង​ណា​នេះ​យ៉ាង​ណោះ​ថា មិន​មែន​លទ្ធិ​ប្រព្រឹត្ត​ដើម្បី​សេចក្ដី​ចំរើន​ដល់​ប្រទេស​ជាតិ​មាតុ​ភូមិ​ទេ ។​

២ – ហិតេ អនុវត្តនំ មិត្រ​ដឹក​នាំ​បង្ហាត់​បង្រៀន​មិន​លាក់​លៀម​ចំពោះ​វិជ្ជា បញ្ញា​ដែល​ខ្លួន​មាន​វិជ្ជា​ណា​រៀន​ទៅ​ហើយ​អាច​ការ​ពារ​ផល​ប្រយោជន៍​ប្រទេសជាតិ​មាតុភូមិ នឹង​សត្រូវ​បច្ចាមិត្រ​គ្រប់​យ៉ាង​បាន ទើប​បង្ហាត់​បង្រៀន​វិជ្ជា​នោះ ។

៣ – ព្យសនេ អបរិច្ចាគោ មិត្រ​មិន​លះ​ប​​ង់មិត្រ​ក្នុង​ពេល​មាន​សេចក្ដី​វិនាស​អន្តរាយ អសន្តិ​សុ​ខ​មក​ប៉ះ​ពាល់ ស៊ូ​ស្លាប់​ជា​មួយ​គ្នា បើ​មាន​គ្រឿង​ការ​ពារ​វិសេស​វិសាល​ឆ្នើម ស៊ូ​ចែក​រំលែក​មិន​រិះ​គន់​លាក់​លៀម មិន​កំណាញ់​នឹង​មិត្រ​ផង​គ្នា ។

លក្ខណៈ ៣ យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ជា​លក្ខណៈ​របស់​មិត្រ ឬ កល្យាណមិត្រ ដែល​យើង​គួរ​សេព​គប់ ។ កាល​បើ​ខេមរៈ ចេះ​ស្វែង​រក​មិត្រ​គួរ​សេព​គប់​ហើយ ចេះ​ស្វែង​រក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ដោយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ដែល​ជា​ផ្លូវ​នាំ​ឲ្យ​ចំរើន​ភោគ​ទ្រព្យ​យ៉ាង​ឆាប់​នោះ ហើយ​មាន​ធម៌​ជា​គ្រឿង​រក្សា​នូវ​ទ្រព្យ​ដែល​បាន​រក​បាន​មក មិន​ឲ្យ​ចោរ​លួច​ប្លន់​ឆបំបាត់​ប្រវ័ញ្ចន៍​បញ្ឆោត​បាន​ហៅ​ថា សម្បទា មាន​ឧដ្ឋាន​សម្បទា​ជា​ដើម កល្យាណ​មិត្តតា សេព​គប់​នឹង​មិត្រ​ល្អ ដូច​បាន​សំដែង​លក្ខណៈ​សព្វ​គ្រប់​ស្រាប់​ជា​ទី​បំផុត ឈ្មោះ​ថា​ខ្មែរ​យើង​មិន​ព្រងើយ​កន្តើយ​នឹង​ជោគ​វាសនា​ប្រទេស​ប៉ុន្មាន​ទេ ហើយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​វឌ្ឍន​ធម៌​ជឿន​ឡើង​ជា​លំដាប់​ដែរ ។

តែ​បើ​មាន​មុនី​សម្បទា​នឹង​ភោគសម្ប​ទា ពេញ​លេញ​ដោយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ អ្នក​ចេះ​ដឹង​ហើយ ស្ដុក​ស្ដម្ភ​មាំ​មួន​ដោយ​ភោគ​ទ្រព្យ​ហើយ បើ​ខ្វះ​ធម៌ ១ ខាង​ចុង គឺ​សាមគ្គី​សម្បទា​មិន​បាន​បរិបូណ៌​ដោយ​ការ​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា ក៏​មិន​អាច​នឹង​ច្នៃ​ក្រឡៃ​ប្រទេស​យ៉ាង​ណា​ទៅ​បាន ។ ហេតុ​នេះ ត្រូវ​ខេមរ​ជាតិ​មាន​ធម៌​នេះ​ផង​ទៀត គឺ​ព្រម​ព្រៀង​ស្រុះ​ស្រួល​មូល​មួយ​គ្នា នឹង​លើក​ដាក់​ឲ្យ​ព្រម​គ្នា ឧទាហរណ៍​ដូច​ទូក​ទូក​មួយ​ជិះ​គ្នា ១​២ នាក់ បើ​ម្នាក់​បើក​ក្ដោង ម្នាក់​ទាញ​ខ្សែ​ក្ដោង ម្នាក់​លើក​ចែវ ម្នាក់​កាន់​ចង្កូត​មិន​មើល​បំណាំ​គ្នា មិន​ត្រូវ​យក​ជើង​រា​ទឹក ហៅ​ថា​សាមគ្គីធម៌ កុំ​ថា​ឡើយ​មនុស្ស​ប្រតិបត្តិ សូម្បី​សត្វ​តិរច្ឆាន​ប្រតិបត្តិ​ក៏​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ដែរ ​។

ដូច​ជំនាន់​ដើម​មាន​សត្វ​ចាប ៥០០ បាន​ទៅជា​ប់​លប់​របស់​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់ សត្វ​ចាប​មាន​សេចក្ដី​តក់​ស្លុត​ភិត​ភ័យ​ហួស​ពេក នាំ​គ្នា​ស្ទុះ​ស្ទា​រ​ច្រាស​ប្រដាល់​ស្ទើរ​របោច​រោម​ក្បាល​អស់ គ្រា​នោះ​មាន​ចាប​មួយ​ស្រែក​ថា​ ថា​យើង​ធ្វើ​យ៉ាង​ហ្នឹង​មុខ​ជា​វិនាស​មិន​ខាន​ទេ ហេតុ​នេះ​អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​ខ្ញុំ ព្រោះ​ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ប្រតិបត្តិ​មក​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ជា​ញយ​ណាស់ ទើប​ពពួក​ចាប​ឆ្លើយ​តប​ថា មាន​កល​ឧបាយ​ដូច​ម្ដេច ? ចូរ​ប្រាប់​ភ្លាម​ៗ មក​យើង កល់​នឹង​ទំពែក​ក្បាល​អស់​ហើយ មើល​សាមគ្គី​ធម៌​នោះ​តើ​រូប​រាង​យ៉ាង​ណា ? ។ ទើប​ចាប​នោះ​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា សាមគ្គី​ធម៌​គ្មាន​រូប​រាង​អ្វី​ទេ គ្រាន់​តែ​ព្រម​ព្រៀង​ស្រុះ​គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ គឺ​យើង​ទាំ​ង​អស់​គ្នា​ត្រូវ​ស្រុះ​គ្នា​ហើរ​ឡើង​តែ​ម្ដង​ព្រម​គ្នា ចាប​ទាំង​អស់​ទើប​ប្រតិបត្តិ​តាម ស្ទុះ​ហើរ​ព្រម​គ្នារ​បើក​មាត់​លប​ទៅ សម​នឹង​សុភាសិត​បារាំង​ថា L’ union fait la force សាមគ្គី​ជា​កំ​ឡាំង កំឡាំង​បំផុត សាម​គ្គីមោះ​មុត ព្រម​ព្រៀង​មូល​មួយ កាយ​វា​ចា​ចិត្ត​ស្រុះ​ស្រួល ខំ​ជួយ​ចូក​ចែវ​រងួយ ស្ទួយ​ជាតិ​ដល់​ត្រើយ ។ ចាប​ទាំង​ឡាយ​បាន​រួច​ខ្លួន​ទៅ នេះ​កំឡាំង​សាម​គ្គី​ធម៌​យ៉ាង​ហ្នឹង ។ យើង​ខេមរ​ជាតិ​ក៏​ត្រូវ​មាន​សាមគ្គីធម៌​យ៉ាង​នេះ​ដែរ ។

ធម៌​ទាំង ៣ យ៉ាង​នេះ​គឺ ១ មុនិសម្បទា ២ ភោគសម្បទា ៣ សាមគ្គីសម្បទា បើ​ប្រទេស​និគមជន​បទ​រដ្ឋ​ដែន​ណា​មាន​ធម៌​ទាំង ៣ យ៉ាង​នេះ គ្រប់​គ្រាន់​មិន​ខ្វះ នឹង​ក្រឡៃប្រ​ទេសនិគម​នោះ​ថ្លៃ​ថ្នូរ​បាន​ឆាប់ គឺ​មាន​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ច្រើន ១ មាន​ភោគ​សម្ប័​ទ ១ មាន​ការ​ព្រ​ម​ព្រៀង​ស្រុះ​ស្រួល​មូល​មាត់​គ្នា ១ ។

ធម៌​ទាំង ៣ នេះ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា ពល​រដ្ឋ​ធម៌ ប្រែ​ថា​ធម៌​ជា​កំឡាំង​ដល់​ប្រទេស សំដែង​មក​ប៉ុណ្ណេះស​ន្មត​ថា​ចប់ ។ ទី​បំផុត​ធម៌​ទេសនា​នេះ សូម​ផ្សាយ​បុញ្ញ​រាសី គំនរ​បុណ្យ​នេះ​ ចែក​ជូន​ដល់​អស់​លោក អ្ន​ក​សប្បុរស​ទាំង​ឡាយ ទោះ​បី​ធ្វើ​មរណ​ភាព​ទៅ​ហើយ​ក្ដី នៅ​រស់​ក្ដី នៅ​ទី​ជិត​ឆ្ងាយ​ក្ដី ។

ពុទ្ធាទិអានុភាវេន ឧប្បន្នា ចេ ឧបទ្ទវា
គា ចេវន្តរាយា ច វិនស្សន្តុ អសេសតោ ។

ដោយ​អានុភាព​នៃ​ព្រះ​រតន​ត្រៃ​ជា​ដើម​នេះ ឧបទ្រព​នឹង​រោគ​ន្តរាយ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​កើត​ហើយ សូម​ឲ្យ​វិនាស​ចេញ​ទៅ​កុំ​បី​មាន​សេស​សល់​ឡើយ ។

-ចប់-

ប្រភពៈ ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៥២

បានផ្សាយ​ក្នុង ធម៌និងជីវិត, ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , | បញ្ចេញមតិ

ពិចារណា​ពី​សភាព​របស់​ចិត្ត​

សភាព​របស់​ចិត្ត​ដែល​យើង​មិន​បាន​អប់​រំ​ឲ្យ​បាន​ល្អ​រមែង​ប្រែ​ប្រួល​ ឃ្លេង​ឃ្លោង​មិន​តាំង​នៅ​នឹង​ន ជាពិសេស​ចិត្ត​ដែល​មិន​បាន​អប់​រំ​នេះ​ រមែង​នាំ​ទៅ​កាន់​អារម្មណ៍​ជា​អកុសលនានា លុះ​ត្រា​តែ​យើង​បាន​ហាត់​ពត់​អប់​រំ​ដោយ​សមា​ធិ​កម្មដ្ឋាន មាន​សតិ​រលឹក​ជា​ប់​ជា​និច្ច​ហើយ​ ទើប​អាច​រក្សា​ចិត្ត​នោះ​ឲ្យ​បានក្នុង​ផ្លូវ​ប្រពៃ​។ សមដូច​ពុទ្ធ​ភាសិត​ក្នុង​ធម្មបទដ្ឋ​កថា សំ​ដែង​ថា «​ផន្ទនំ ចបលំ ចិត្តំ ទុរក្ខំ ទុន្និវារយំ, ឧ​ជុំ ករោតិ មេធាវី ឧសុការោវ តេជនំ។»​ ប្រែ​ថា “​ចិត្ត​នេះ​ឃ្លេង​ឃ្លោង ញាប់​ញ័រ ពិបាក​រក្សា​និង​ហាម​ឃាត់​បាន​ មាន​តែ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​ទេ ដែល​ពត់​លត់​ដំ​ចិត្ត​ឲ្យ​ត្រង់​ ឲ្យ​ស្អាត​ ដូច​ជា​ជាង​កូន​សរ ពត់​តម្រង់​កូន​សរ​ឲ្យ​ត្រង់​ គួរ​ដល់​ការ​បាញ់​ចំ​ចំ​ណុច​ក្នុង​ទិស​ទាំង​៤​ដូច្នោះ​ដែរ​។​​

តើ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ លោក​អ្នក​ធ្វើ​ជា​ចៅ​ហ្វាយ​របស់​ចិត្ត​បាន​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង និង​ធ្វើ​ជា​ទាសករ​របស់​ចិត្ត​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង?​

បានផ្សាយ​ក្នុង គាថាធម្មបទ, ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , | មតិ​មួយ​

គោលព្រះនិព្វាន

[..] និញ្វន​ជា​គុណ​ជាតិ​ដែល​មាន​នៅ​ជា​ស្ថាពរ មិន​មាន​ការ​ប្រែ​ប្រួល​ជា​លទ្ធផល ដែល​កើត​មក​អំពី​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​នៃ​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ។ និញ្វន​ពុំ​មែន​ជា​ទី​វាល​ល្ហ​ល្ហេវ​ដូច​អា​កាស​ធាតុ​ទេ ត្រង់​ពាក្យ​ដែល​ថា “និញ្វន​សូន្យ​នោះ” មិន​មែន​សូន្យ​ខ្លួន​ឯង​ទេ គឺ​សូន្យ​ស្ងាត់​ចាក​កិលេស​គ្រប់​យ៉ាង​សូន្យ​ស្ងាត់​ចាក​ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈ សម​ដូច​ពុទ្ធភាសិត​ថា “និញ្វនំ បរមំ សុញ្ញំ” និញ្វន​ជា​គុណ​ជាត​សូន្យ​ដ៏​ក្រៃ​លែង, និញ្វនំ បរមំ វទន្តិ ពុទ្ធា ព្រះ​​​ពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ​តែង​ពោល​ថា និញ្វន​ជា គុណ​ជាត​ប្រសើរ​ក្រៃ​លែង”​ ។

ពាក្យ​ថា “និញ្វន​សូន្យ​នោះ” សំដៅ​យក​ការ​ស្ងាត់​ចាក​សង្សារ​វដ្ដ គ្រឿង​វិល​វល់ ជួប​ប្រទះ​នឹង​ការ​កើត​ស្លាប់ ពុំ​មែន​និញ្វន​សូន្យ​ទទេ​ឯង​ៗ​នោះ​ឡើយ ។ ដូច​ពាក្យ​ថា “តា​មោ សុញ្ញោ នគរំ សុញ្ញំ តេហំ សុញ្ញំ ប្រែថា ស្រុក​សូន្យ, ក្រុង​សូន្យ, ផ្ទះ​សូន្យ” ។ ពាក្យថា ស្រុក​សូន្យ បាន​ដល់​ស្រុក​សូន្យ​ចាក​មនុស្ស ក្នុង​កាល​ដែល​មាន​អាសន្ន​រោគ ឬ​អហិវា​ត​ករោគ មនុស្ស​ក្នុង​ស្រុក​ភៀស​ខ្លួន​រត់​ចេញ​ចោល​ស្រុក ស្ងាត់​ពី​ស្រុក​សូន្យ​ឈឹង ។ ក្រុង​សូន្យ ផ្ទះ​សូន្យ ក៏​មាន​សេចក្ដី​ដូច​គ្នា ​។ ស្រុក​សូន្យ, ក្រុង​សូន្យ, ផ្ទះ​សូន្យ​នោះ​គឺ​សូន្យ​ស្ងាត់​តែ​មនុស្ស ដោយ​មិន​មាន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ស្រុក, ក្នុង​ទី​ក្រុង, ក្នុង​ផ្ទះ​ប៉ុណ្ណោះ ពុំ​មែន​សូន្យ​ស្រុក សូន្យ​ទី​ក្រុង សូន្យ​ផ្ទះ ដោយ​គ្មាន​ស្រុក គ្មាន​ទី​ក្រុង គ្មាន​ផ្ទះ​នោះ​ឡើយ ។

ស្រុក​សូន្យ, ទី​ក្រុង​សូន្យ, ផ្ទះ​សូន្យ​នោះ, គឺ​ស្រុក​មាន​នៅ, ទី​ក្រុង​មាន​នៅ, ផ្ទះ​មាន​នៅ​ដោយ​ពិត ប៉ុន្តែ​មិន​មាន​មនុស្ស​នៅ សេចក្ដី​នេះ​យ៉ាង​ណា និញ្វន​មាន​នៅ​ជា​ប្រាក​ដ​ដូច​ជាស​ស្សិត​វត្ថុ​មួយ​គ្រាន់​តែ​សូន្យ​ស្ងាត់​ចាក​ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈ ប៉ុណ្ណោះ​ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ​ ។ […] អាន​អត្ថ​បទ​ពេញ​.​.​.​​

បានផ្សាយ​ក្នុង ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះពុទ្ធោវាទ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | មតិ 2

ពាល​បណ្ឌិត​ សេវន​កថា​

ការ​ធ្វើ​នូវ​សេចក្ដី​ស្និទ្ធ​ស្នាល​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជា​មួយ​បណ្ឌិត យក​ធ្វើ​ជា​មិត្ត ឬ​ជា​គ្រូ ស្ដាប់​ពាក្យ​ដំបូន្មាន​ប្រៀន​ប្រដៅ ហើយ​ប្រតិបត្តិ​តាម​រមែង​បាន​នូវ​សុភ​មង្គល​គ្រប់​យ៉ាង ព្រោះ​បណ្ឌិត​លោក​ចេះ​ដឹក​នាំ​ជន​ដែល​ភប់​ប្រសព្វ​ជា​មួយ​ឲ្យ​មាន​ស្មារតី​រឭក​ដល់​ធម៌ ដែល​គួរ​ប្រតិបត្តិ​នឹង​មិន​គួរ​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​ស្គាល់​គុណ-ទោស មាន​ប្រយោជន៍ ឥត​ប្រយោជន៍ នឹង​ពន្យល់​ឲ្យ​ចេះ​ពិចារណា​រក​ហេតុ-ផល ល្អ​អាក្រក់​ដោយ​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ចិញ្ចឹម​ជីវិត ដើម្បី​រស់​នៅ​ជា​សុខ​ក្នុង​លោក​នេះ នឹង​លោក​ខាង​មុខ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ការ​ចូល​ទៅ​ធ្វើ​នូវ​សេចក្ដី​មេត្រី​រួមរ័ក្ស​ជា​មួយ​ជន​ពាល​យក​ធ្វើ​មិត្ត ធ្វើ​គ្រូ រមែង​ទទួល​នូវ​ទុក្ខ​ទោស​វិនាស​អន្តរា​យ​ដល់​ខ្លួន ព្រោះ​ពាល​តែង​តែ​ពន្យល់​ប្រៀន​ប្រដៅ​ដឹក​នាំ​ដល់​ជន​ដែល​មក​ភប់​ប្រសព្វ​ជា​មួយ​ឲ្យ​ធ្វើ​នូវ​អំពើ​ទុច្ចរិត មាន​លួច​ប្លន់​ដណ្ដើម​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​គេ ប្រព្រឹត្ត​កាមេ ផឹកសុរា ជក់កញ្ឆា អាភៀន ញៀន​បៀ​អាប៉ោង-ធួ ជាដើម ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​វិនាស​អន្តរាយ​ជីវិត នឹង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ រង​ទុក្ខ​វេទនា ក្នុង​លោក​នេះ នឹង​លោក​ខាង​មុខ ។​ អាន​អត្ថបទពេញ…

បានផ្សាយ​ក្នុង ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | មតិ 2

ការត្រឡប់ខ្លួន

បុគ្គល​ណា​ធ្វើ​អំពើ​បាប​ហើយ បិទ​ខ្ទប់​អំពើ​បាប​នោះ ដោយ​កុសល គឺ អរហត្តមគ្គ​បាន បុគ្គល​នោះ​ឈ្មោះ​ថា ញ៉ាំង​ខន្ធាទិលោក​នេះ ឲ្យ​ភ្លឺ​ច្បាស់ ដូច​ព្រះចន្រ្ទ​រះ​ផុត​ចាក​ពពក ។ (អង្គុលិមាត្ថេរវត្ថុ គាថា​ធម្មបទ ) សូមចុចទីនេះ ដើម្បីទាញយកសេចក្តីអត្ថាធិប្បាយ

បានផ្សាយ​ក្នុង ធម៌និងជីវិត, ព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះពុទ្ធោវាទ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ

ពុទ្ធសាសនបដិបត្តិ

សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា ដែល​អ្នក​កាន់​សាសនា​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រតិបត្តិ​តាម​នោះ បើ​ចែក​ដោយ​សង្ខេប​មាន​ ៣ ជាន់​គឺ​ ៖​

១.​ជាន់​ខាង​ក្រោម​គឺ​លោកិ​យ​ធម៌ សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនិក​ជន​គឺ​ជន​អ្ន​ក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ជាន់​ក្រោម ​គឺ​អ្នក​ដែល​ជា​បុថុ​ជ្ជន ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​តាម​ដើម្បី​នឹង​ឈាន​ឡើង​ទៅ​កាន់​ជាន់​កណ្ដាល​ ។

២.ជាន់​កណ្ដាល​គឺ​លោកុត្តរធម៌ សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនិក​ជន​ជាន់​កណ្ដាល គឺ​អ្នក​ដែល​បាន​ដំកល់​នៅ​ក្នុង​មគ្គ​ផល​តាំង​ពី​ទី​១ គឺ​សោតាបត្តិមគ្គ ដល់ទី​៧ គឺ​អរហត្ត​មគ្គ​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​តាម ដើម្បី​នឹង​ឈាន​ឡើង​ទៅ​កាន់​ជាន់​ខ្ពស់​បំផុត ។

៣.​ជាន់​ខ្ពស់​បំផុត​គឺ​លោកុ​ត្តរ​ធម៌ សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនិក​ជន​ជាន់​ខ្ពស់​បំផុត គឺ​អ្នក​ដែល​បាន​ដំកល់​នៅ​ក្នុង​អរហត្ត​ផល ប្រព្រឹត្ត​ប្រតិ​បត្តិតាម ។ ក្នុង​ឱកាស​នេះ នឹង​អធិប្បាយ​តែ​ត្រង់​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ជាន់​ខាង​ក្រោម សម្រាប់​មនុស្ស​ជា​បុថុជ្ជន​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​នោះ​មាន​បែប​ផ្សេង​គ្នា​ជា​ពីរ​យ៉ាង គឺ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​សម្រាប់​អ្នក​បួស​១ សម្រាប់​គ្រហស្ថ​១ ។

នឹងសំដែងតែត្រង់សេចក្ដីប្រតិបត្តិសម្រាប់គ្រហស្ថ ដោយសង្ខេបដូចមានតទៅនេះ

-​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ដែល​គ្រហស្ថ​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​នោះ​មាន​ច្រើន​ប្រការ មាន​តាំង​ពី​កិច្ច​ដែល​ដំកល់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​សរណ​គមន៍ ដរាប​ដល់​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​ដំកល់​នៅ​ក្នុង​អរិយភូមិ មាន​សោតាបត្តិមគ្គ​ជា​ដើម ។

-អ្នក​ដែល​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា កាល​ជាន់​ដើម​ពី​ក្នុង​ពុទ្ធសម័យ ឬ​ក៏​ក្នុង​កាល​ខាង​ក្រោយ​ត​ពី​ព្រះ​ជា​បរមគ្រូ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​រៀង​មក ក៏​រមែង​ប្រតិបត្តិ​ទៅ​តាម​សម​គួរ​ដល់​សទ្ធា​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ទី​ទៃ​ៗ អ្នក​ខ្លះ​បាន​ដំកល់​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​សរណគម​ន៍ អ្នក​ខ្លះ​ដំកល់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​និច្ច​សីល នឹង​ឧបោសថ​សីល នឹង​សុចរឹត ទាំង​៣​ប្រការ អ្នក​ខ្លះ​ក៏​បាន​ប្រតិបត្តិ​តាម​គន្លង​នៃ​សមថ​ភាវនា​នឹង​វិបស្សនា​ភាវនា ដរាប​ដល់​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​ផុត​ជាតិ​ជា​បុថុជ្ជន ឲ្យ​ដំកល់​នៅ​ក្នុង​ទី​អរិយ​ភូមិ​បាន ។

អស់​លោក​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ក៏​សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្ន​ក​ប្រកប​ដោយ​កិច្ច​កង្វល់ ក្នុ​ង​ការងារ​ដែល​ត្រូវ បើ​មិន​អាច​នឹង​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​សព្វ​គ្រប់​បាន ក៏​គប្បី​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​សម​គួរ​ដល់​ស្ថាន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ឈ្មោះ​ថា​ជា​អ្នក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ត្រឹម​តែ​សេចក្ដី​ខាង​ក្រោយ​នេះ​គឺ

១.​ដំកល់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​សរណ​គមន៍ គឺ​តាំង​ចិត្ត​ជឿ​ជាក់​ហើយ​ចេញ​វា​ចា​ប្រកាស​យក ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ នឹង​ព្រះ​សង្ឃ​ថា​ជា​ទី​ពឹង ទី​រឭក ព្រម​ទាំង​សេចក្ដី​ដឹង​ក្នុង​គុណ​នៃ​ព្រះ​រតន​ត្រ័យ​នោះ​ផង មាន​ដឹង​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ព្រះ​អង្គ​មាន​នាម​ថា “អរ​ហំ” ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​កំចាត់​បង់​ហើយ​នូវ​សត្រូវ​គឺ​ធម៌​ជា​គ្រឿង​សៅ​ហ្មង​ដូច្នេះ​ជា​ដើម ដឹង​ថា “ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ” ព្រះ​បរិយត្តិ​ធម៌​នឹង​នរ​លោកុត្តរ​ធម៌ ដែល​ព្រះ​អរហំ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​សំដែង​ហើយ​ល្អ ដូច្នេះ​ជា​ដើម ដឹង​ថា “សុបដិ​បន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ” ព្រះ​សង្ឃ​ជា​សាវក​របស់​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ លោក​ប្រតិបត្តិ​ហើយ​ដោយ​ល្អ ដូច្នេះ​ជា​ដើម ។​

២.​សមាទាន​រក្សា​សីល ៥ គឺ​វៀរ​មិន​សម្លាប់​បំបាត់​ជីវិត​សត្វ​តូច​ធំ​១ មិន​លួច​ទ្រព្យ​របស់​អ្នក​ដទៃ ដែល​មិន​ឲ្យ​១ មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ខុស​ក្នុង​ផ្លូវកាម ១ មិន​និយាយ​កុហក​១ មិន​ផឹក​សុរា១ ។

(សីល​៥ នេះ​ត្រូវ​រក្សា​ឲ្យ​បាន​ជាប់​ជា​និច្ច បើ​ប្រសិន​ជា​មាន​ដាច់​ត្រង់​សីល​ណា​មួយ​នៅ​ពេល​ណា​ដោយ​សេចក្ដី​ភ្លាំង​ភ្លាត់​នោះ ត្រូវ​សមាទាន​អំពី​អ្នក​ដទៃ ឬ​គ្រាន់​តែ​អធិដ្ឋាន​ដោយ​ខ្លួន​ឯ​ង ឲ្យ​បាន​ជាប់​ឡើង​វិញ​ក៏​បាន)​ ។

៣. រក្សា​នូវ​សុចរិត ៣ ប្រការ​គឺ កាយ​សុចរិត ១ វចី​សុចរិត ១ មនោ​សុចរិត ​១ ។ កាយ​សុចរិត ប្រព្រឹត្ត​ល្អ​ដោយ​កាយ មាន​៣យ៉ាង​គឺ វៀរ​មិន​ឲ្យ​សម្លាប់​បំបាត់​ជីវិត​សត្វ​តូច​ធំ ១ វៀរ​មិន​លួច​យក​ទ្រព្យ​របស់​អ្នក​ដទៃ ១ វៀរ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ខុស​ក្នុង​ផ្លូវ​កាម​គឺ​ការ​កន្ល​ង​ប្រវេណី ១ ។ វចី​សុចរិត ប្រព្រឹត្ត​ល្អ​ដោយ​វាចា មាន​ ៣​យ៉ាង​​គឺ វៀរ​មិន​និយាយ​កុហក ១ វៀរ​មិន​និយាយ​ពាក្យ​ញុះ​ញង់ ១ វៀរ​មិន​និយាយ​អាក្រក់​គឺ​ពាក្យ​ចាក់​ដោត​ដោយ​ការ​ប្រទេច​ផ្ដាសា​១ វៀរ​មិន​និយាយ​ពាក្យ​ឥត​ប្រយោជន៍ ​១ ។ មនោ​សុចរិត ប្រព្រឹត្ត​ល្អ​ដោយ​ចិត្ត មា​ន​៣​យ៉ាង​គឺ មិន​មាន​ប្រាថ្នា​លោភ​លន់​ចង់​បាន​ទ្រព្យ​របស់​អ្នក​ដទៃ ១ មិន​មាន​គំនិត​គំនុំ​គុំ​ធ្វើ​អ្នក​ដទៃ​ឲ្យ​វិនាស​១ មាន​គំនិត​គិត​ត្រូវ​តាម​ហេតុ​ពិត ១ (តាំង​ពី​ត្រៃ​សរណ​គមន៍ដល់​សុចរិត​៣ ប្រការ មាន​ពិស្ដារ​ក្នុង​សៀវ​ភៅ​គិហិ​បដិបត្តិ) ។

សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ដូច​រៀប​រាប់​ខាង​លើ​នេះ សូម្បី​បន្តិច​ប៉ុណ្ណេះ​ក៏​គង់​តែ​នឹង​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​ដែល​ប្រតិបត្តិ​តាម​ដូច​សេចក្ដី​ខាង​ក្រោយ​នេះ​

១. នឹង​បាន​នូវ​អំណរ​ពេញ​ចិត្ត​ខ្លួន​ឯង​ថា “ខ្លួន​អញ​បាន​ដំ​កល់​ខ្លួន​ក្នុង​ទី​ដ៏​ត្រូវ​ហើយ អញ​បាន​ត្រូវ​ហើយ អញ​ឥត​មាន​ខុស​ទេ ” ។

​២. នឹង​បាន​ជា​ទី​ទុក​ចិត្ត ជា​មនុស្ស​ជំនឿ​ពេញ​ចិត្ត​នៃ​អ្នក​ឯ​ទៀត គឺ​ថា​បើ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​បន្ទុ​ក​អ្នក​ឯ​ទៀត​ដែល​យស​សក្ដិ៍​ធំ​ជាង​ខ្លួន គេ​នឹង​ទុក​ចិត្ត​ជឿ​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន ដោយ​គេ​ខឹង​ថា​ខ្លួន​ជា​អ្នក​សុចរិត​ល្អ​ហើយ គេ​នឹង​លើក​សរ​សើរ​ទំនុក​បំរុង​ឲ្យ​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ថ្កុំ​ថ្កើង​នឹង​សេចក្ដី​សុខ​ស្រួល ព្រោះ​ហេតុ​ដែល​ខ្លួន​កាន់​សុចរិត​គួរ​ឲ្យ​គេ​ទុក​ចិត្ត​បាន ​។​

៣. នឹង​មាន​កិត្តិ​សព្ទ​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ថា​ជា​អ្ន​ក​ប្រព្រឹត្ត​សុចរិត​ត្រឹម​ត្រូវ​ ។
៤. វេលា​ដែល​នឹង​ដល់​នូវ​មរណ​កាល ក៏​ឥត​មាន​សេច​ក្ដី​វង្វេង​ឡើយ ។
៥. លុះ​ធ្វើ​មរណ​កាល​ទៅ​ហើយ ក៏​រមែង​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​សុគ​តិភព​ ។

ម្យ៉ាង​ទៀត សូម​អស់​លោក​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ជ្រាប​ថា​ផល​ប្រយោជន៍​ដែល​កើត​ឡើង​អំពី​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ក្នុ​ង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដូច​សេចក្ដី​អធិប្បាយ​ក្នុង​ខាង​លើ​នេះ ក៏​សឹង​មាន​ប្រយោជន៍​ប្លែក​អំពី​គ្នា ដោយ​រូប​អ្នក​ដែល​ប្រតិបត្តិ​ខ្លះ​ល្ងង់ ខ្លះ​មាន​ប្រាជ្ញា​ចេះ​ដឹង បើ​ល្ងង់ បើ​ល្ងង់​ក៏​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​តិច​ចុះ​ទៅ បើ​មាន​ប្រាជ្ញា​ចេះ​ដឹង​ក៏​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​ចំរើន​ឡើង ដូច​សេចក្ដី​អធិប្បា​យ​តទៅ​ក្នុង​ខាង​មុខ​នេះ ​៖​

ទោស​នៃ​សេចក្ដី​ល្ងង់

សេចក្ដី​មិន​ចេះ​មិន​ដឹង ហៅ​ថា​សេចក្ដី​ល្ងង់ បើ​មិន​ចេះ​អក្សរ​នឹង​លេខ​ហៅ​ថា​ល្ងង់​ក្នុង​អក្សរ​នឹង​លេខ បើ​មិន​ចេះ​ធ្វើ​ការ​អ្វី​ហៅ​ថា​ល្ងង់​ក្នុង​ការ​នោះ បើ​មិន​ចេះ​គិត​ហៅ​ថា​ល្ងង់​ក្នុង​ការគិត អ្នក​ណា​មាន​សេចក្ដី​ល្ងង់ អ្ន​ក​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​មនុស្ស​ឥត​ចំណេះ​វិជ្ជា អ្ន​ក​ណា​ឥត​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា អ្ន​ក​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​មនុស្ស​ល្ងង់ ៗ នោះ​បើ​នឹង​ធ្វើ​ការ​អ្វី ការ​នោះ​ច្រើន​មិន​កើត បើ​ទុក​ជា​កើត​ច្រើន​មិន​ល្អ បើ​នឹង​និយាយ​ពាក្យ​ណា ពាក្យ​នោះ​ច្រើន​មិន​ប្រាកដ បើ​នឹង​គិត​ហេតុ​អ្វី ហេតុ​នោះ​មិន​ចេញ​មក​សម្ដែង​ឲ្យ​ប្រាកដ​ជា​ខុស​ឬ​ត្រូវ​បាន ។

មនុស្ស​ល្ងង់​ឧបមា​ដូច​មនុស្ស​ខ្វាក់ ធម្មតា​មនុស្ស​ខ្វាក់​កម្រ​នឹង​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ឲ្យ​ត្រង់​នឹង​រហ័ស​បាន​ឡើយ​ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​ញញើត​ញញើម​រួញ​រា​ស្ទាក់​ស្ទើរ​ក្នុង​ចិត្ត​ជា​និច្ច ម្ល៉ោះ​ហើយ​សេចក្ដី​មិន​ប្រាកដ​ក្នុង​ចិត្ត​នោះ ធ្វើ​ដំណើរ​ក៏​មិន​ឲ្យ​ប្រាកដ​ជា​ទៅ​មុខ​ឬ​ទៅ​ខាង ច្រើន​ទីស​ទាស ដូច​គ្នា​នឹង​មនុស្ស​ល្ងង់ បើ​នឹង​ធ្វើ​ឬ​និយាយ​ឬ​គិត ក៏​ឥត​មាន​ប្រាកដ​ក្នុង​ចិត្ត សេចក្ដី​មិន​ប្រា​កដ​នេះ​ឯង មិន​អាច​នឹង​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​ដែល​ខ្លួ​ន​ត្រូវ​ការ​ឲ្យ​សំរេច​បាន​ ។

មាន​ពុទ្ធ​ភាសិត ១ កន្លែង​សម្ដែង​ថា មោហ​គឺ​សេចក្ដី​ល្ងង់​តែ​មាន​ច្រើន​ក្នុង​សន្ដាន​អ្នក​ណា​មួយ​ហើយ នឹង​អាច​ធ្វើ​អ្នក​នោះ​មិន​ឲ្យ​ស្គាល់​សេចក្ដី​អាក្រក់​ល្អ នឹង​ខុស​ត្រូវ បាន​ឡើយ ​។​

មាន​សុភាសិត​ពី​បូរាណ ក្នុង​គម្ពីរ​ហិតោបទេស​ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត សេចក្ដី​ដើម​ថា មាន​ស្ដេច ១ ព្រះ​អង្គ​នាម​សុទ​សិន​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​បាដ​លិបុត្រ ទ្រង់​នឹក​ប្រារព្ធ​ដល់​ព្រះរាជ​ឱ​រស​របស់​ព្រះ​អង្គ ដែល​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ក្នុង​ការ​សិក្សា​សាស្ត្រ​វិទ្យា​ប្រព្រឹត្ត​តែ​ក្នុង​ផ្លូវ​ខុស ទើប​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ដំ​រិះ​ថា “កូន​ដែល​គ្មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ មិន​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ធម៌ នឹង​មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដោយ​កូន​ដូច្នោះ ប្រៀប​ឧបមា​ដូច​ភ្នែក​ខ្វាក់​នឹង​មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដោយ​ភ្នែ​ក​នោះ មាន​តែ​សេចក្ដី​អផ្សុក​ព្រួយ​តែ​ម្យ៉ាង” ។

“កូន​មាន​បី​យ៉ាង គឺ​កូន​ដែល​មិន​ទាន់​កើត ១ កូន​ដែល​កើត​ហើយ​ស្លាប់​បាត់​ទៅ​វិញ ១ កូន​ដែល​កើត​ហើយ​នៅ​រស់​តែ​ល្ងង់​ខ្លៅ ១ បណ្ដា​កូន​ទាំង​ ៣ យ៉ាង​នេះ​គួរ​យក​កូន ២ យ៉ាង​ខាង​ដើម ព្រោះ​ថា​បើ​មាន​ទុក្ខ​ព្រួយ​ក៏​មាន​តែ ១ គ្រា ១ លើក ហើយ​ក៏​បាត់​ទៅ ឯ​កូន ១ ទី​បំផុត​នោះ​មិន​គួរ​យ​ក​ឡើយ ព្រោះ​កូន​នោះ​នឹង​បណ្ដាល​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ព្រួយ​ជា​និច្ច” ។

​អ្នក​ណា​មួយ ទោះ​បី​មាន​រូប​ឆោម​លោម​ពណ៌​ល្អ​តាំង​នៅ​ក្នុង​តរុណវ័យ​គឺ​នៅ​ក្មេង​នៅ​ឡើយ កើត​នៅ​ក្នុង​ត្រកូល​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ក្ដី​តែ​ប្រាស​ចាក​ចំណេះ​វិជ្ជា​គឺ​ឥត​មាន​ចេះ​ដឹង​អ្វី​ហើយ អ្នក​នោះ​ឯង​ជា​មនុស្ស​ឥត​រាសី​មាន​ដម្លៃ ដូច​គ្នា​នឹង​ផ្កា​ចារ (មាន​តែ​ពណ៌​ល្អ​ស្រស់) តែ​ឥ​ត​មាន​ក្លិន​ក្រអូប​ ។

មាន​សុភាសិត​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា “មនុស្ស​នឹង​សត្វ​គោ​មាន​ការ​នឹង​បរិភោគ​អាហារ សេព​មេថុន នឹង​ដេក ដូច​គ្នា តែ​មនុស្ស​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​សំរាប់​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្លែក​អំពី​គោ មនុស្ស​ណា​ឥត​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា មនុស្ស​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​ស្មើ​គ្នា​នឹង​សត្វ​គោ” ។

ដែល​នាំ​រឿង​សុភាសិត​ខ្លះ​មក​អធិប្បាយ​ក្នុ​ង​ទី​នេះ ដើម្បី​ឲ្យ​ឃើញ​ថា សេចក្ដី​ល្ងង់​នេះ​ធ្វើ​អ្នក​នោះ​ឲ្យ​បាន​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​មិន​ចំរើន នឹង​ទន់​ទាប​ថយ​ថោក តាំង​ពី​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ដរាប​ដល់​លោក​ខាង​មុខ ។

ឯ​ទោស​នៃ​សេចក្ដី​ល្ងង់​ដែល​នឹង​នឹង​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុ​ង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ដូច្នេះ

១.​បើ​ល្ងង់​ក្នុង​វិធី​អក្សរ​ គឺ​មិន​ចេះ​ស​រសេរ មិន​ចេះ​មើល​នឹ​ង​នាំ​ឲ្យ​ខាត​បង់​នូវ​ប្រយោជន៍​ដូច្នេះ

ក​.​មិន​អាច​មើល​សាស្ត្រា​ឬ​សៀវ​ភៅ​ដែល​មាន​ប្រដៅ​ល្អ ក្នុ​ង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ឬ​ក្រៅ​ពី​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ជា​គ្រឿង​នាំ​ឲ្យ​កើត​គំនិត​ប្រា​ជ្ញា​ ។
ខ.មិន​អាច​សរសេរ​សំបុត្រ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ដំណឹង​ដល់​ញាតិ​មិត្ត​ដែល​ខ្លួន​ត្រូវ​ការ ​។
គ.សេចក្ដី​កំបាំង​ឬ​ការ​ក្រ​ដែល​ញាតិ​មិត្ត​ផ្ញើ​សំបុត្រ​ឲ្យ​ដំណឹង​មក​ចំពោះ​ខ្លួន​នោះ​នឹង​មិន​សំរេច​ប្រយោជន៍ ។
២.​អ្នក​ដែល​ឥត​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​អ្វី បើ​នៅ​អាស្រ័យ​ជ្រក​កោន​ក្នុង​សំណាក់​អ្នក​ធំ ហើយ​ចេះ​គោរ​ព​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​អ្ន​កធំ​លោក​ស្រឡាញ់​អាណិត​មេត្តា​ដូច​ម្ដេច​ក្ដី អ្នក​ធំ​នោះ​ក៏​មិន​អាច​នឹង​លើក​ដំកើង​អ្នក​នោះ​ឲ្យ​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​យស​សក្ដិ​បាន​ឡើយ ព្រោះ​លោក​យល់​ថា​ខ្លួ​ន​ល្ងង់ បើ​គ្រាន់​បើ​ណាស់​បាន​ត្រឹ​ម​តែសេ​ចក្ដី​សុខ ព្រោះ​អាស្រ័យ​នឹង​ឥស្សរ​ភាព​របស់​អ្នក​ធំ​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ តែ​ក៏​គង់​មិន​រួច​អំពី​ទី​ដែល​ជា​អ្នក​បំរើ​គេ ។
៣.មនុស្ស​ល្ងង់ ទោះ​បី​មាន​យស​សក្ដិ​ដោយ​អំណាច​ព្រេង​សំណាង​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​មក បើ​ថ្កំ​ថ្កើង​គ្រាន់​បើ​បាន​តែ​ក្នុង​ទី​ឯ​ទៀត តែ​ដល់​ក្នុង​ទី​ប្រជុំ​ក៏​នឹង​ត្រឡប់​ទៅ​ជា​មនុស្ស​ឥត​រាសី ឲ្យ​មាន​ដម្លៃ​ទៅ​វិញ ព្រោះ​មិន​ចេះ​រៀប​ចំ​ធ្វើ​អាហារ​ឫក​ពា​ឲ្យ​សម​គួរ​ដល់​ស្ឋាន​របស់​ខ្លួន ឬ​នឹង​ហា​និយាយ​ឡើង​ក៏​មិន​ត្រូវ​តាម​ទំនង​ធម៌​នឹង​ទំនង​ច្បាប់ ជា​ហេតុ​ឲ្យ​អ្ន​ក​ឯ​ទៀត​គេ​ញ​ញឹម​ក្នុង​ចិត្ត​រាល់​គ្នា​ដោយ​ការ​មើល​ងាយ ម្ល៉ោះ​ហើយ​គេ​ពុំ​ជឿ​ស្ដាប់ ពុំ​កោត​ខ្លាច ដោយ​គេ​ដឹង​ថា​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់​ ។
៤.មនុស្ស​ល្ងង់ ជា​មនុស្ស​ខ្សត់​មិត្ត​សម្លាញ់ ព្រោះ​គេ​មិន​សូវ​ត្រូវ​ការ​យក​ចិត្ត​ខ្លួ​ន​ធ្វើ​ជា​មិត្ត​សម្លាញ់​ឡើយ ។
​ព្រោះ​ហេតុ​អ្វី ? ព្រោះ​គេ​ដឹង​ថា​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ បើ​នឹង​ពឹង​រក​យក​ទៅ​ឲ្យ​ជួយ​ធ្វើ​អ្វី ឬ​ជួយ​ពិ​គ្រោះ​ប្រឹក្សា​ការ​អ្វី​ក៏​មិន​កើត​ទាំង​អស់​ ។​

ប្រភព៖ ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៣៧

បានផ្សាយ​ក្នុង ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | មតិ​មួយ​

ទុក្ខឥតល្ហែ

មនុស្ស​សត្វ​គ្រប់​រូប​ដែល​កើត​មក​លើ​លោក​សន្និវាស​នេះ គ្មា​ននរណាម្នាក់​ពេញចិត្ត​នឹង​សេចក្តី​ទុក្ខ​ឡើយ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ថែម​ទាំង​មិន​ចង់​ជួប​មិន​ចង់​ឭ​ពី​ពាក្យ​ថា​ទុក្ខ​នេះ​ទៀត​ផង ម្នាក់​ៗ​ប្រាថ្នា​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​រស់​ជា​សុខ កុំ​ឲ្យ​មាន​ទុក្ខ ប៉ុន្តែ​ទុក​ជា​ប្រាថ្នា​មិន​ចង់​ជួប​ប្រទះ​នូវ​សេចក្តី​ទុក្ខ​នេះ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ កាល​ណា​មាន​រូប មាន​ជីវិត​ ដែល​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​ដោយអ​វិជ្ជា​និង​តណ្ហា​ហើយ រមែង​មិន​អាច​ចៀស​ផុត​ពី​សេចក្តី​ទុក្ខ​បាន​ឡើយ។ ក្នុង​អត្ថបទ​ខាង​ក្រោម​នេះ ត្រូវ​បាន​ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវភៅ «បទ​ពិចារណា» ដែល​រៀបរៀង​ដោយ​អគ្គ​បណ្ឌិត​​ធម្មាចារ្យ​ ប៊ុត​ សាវង្ស​​ ជា​អត្ថ​បទ​និយាយ​អំ​ពី​សេចក្តី​ទុក្ខតាម​ផ្នែក​តាម​ប្រភេទ​​ដែល​តែង​តែ​កើត​មាន​ជា​និច្ច​ចំពោះ​សត្វ​លោក ហើយ​ជា​ទុក្ខ​ដ៏​គ្រោត​គ្រាត ងាយ​នឹង​មើល​ឃើញ​ដោយ​បញ្ញា​សាមញ្ញ មិន​ចាំ​បាច់​មើល​ដោយ​បញ្ញា​ថ្នាក់​វិបស្សនា​ក៏​អាច​ដឹង​បាន។ ទុក្ខ​ទាំង​នោះ​មាន​ដូច​តទៅ​នេះ​៖

-ទុក្ខ​របស់​សត្វ​លោក​

​ទុក្ខ​របស់​សត្វ​តិរច្ឆាន​នៅ​ត្រង់​ការ​ស្រេក​ឃ្លាន បើ​ស្វែង​រក​បាន​បរិភោគ​ហើយ ក៏​ល្ម​គ្រប់​គ្រាន់​ ម៉្យាង​ទៀត​ទុក្ខ​របស់​សត្វ​តិរច្ឆាន​គឺ​មាន​ភ័យ​ក្នុង​ជីវិត​ ដ្បិត​ខ្លួន​ត្រូវ​ជា​ចំណី​នៃ​សត្វ​ដទៃ​ និង​មាន​ភ័យ​ពី​ធម្មជាតិ​។

​មនុស្ស​យើង​មិន​មែន​មាន​ត្រឹម​តែ​ការ​ស្រេក​ឃ្លាន​ព្រោះ​មិន​មាន​អា​ហារ​បរិភោគ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ឡើយ​ ពិត​ណាស់​ការ​ស្រេក​ឃ្លាន​ជា​ទុក្ខ​ដ៏​ក្រៃ​លែង​ ប៉ុន្តែ​កាល​បើ​មាន​អាហារ​បរិភោគ​ឆ្អែត​ហើយ មនុស្ស​មិន​មែន​អស់​ទុក្ខ​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណឹង​ទេ គឺ​នៅ​មាន​ទុក្ខ​ដទៃ​ៗ​ជ្រែក​ចូល​មក​ទៀត​ដូច​ជាៈ

-​ឆ្អែ​ត​ហើយ​​ តែ​នៅ​ចង់​មាន​ចង់​បាន​ឲ្យ​ច្រើន​ជា​ង​ហ្នឹង​ ចង់​មាន​បាន​ទុក​សម្រាប់​កូន​ចៅ សម្រាប់មុខ​មាត់ កិត្តិយស សម្រាប់​បង្ហាញ​អ្នក​ដទៃ​.​.​.​ កើត​លោភៈ​​ចង់​បាន​មិន​ចេះ​ចប់​ ក៏​ជា​ទុក្ខ​ច្រើន​ឡើង​ទៅ​តាម​សេចក្តី​ប្រាថ្នា​នោះ​ៗ​។

-​​​មាន​អាហារ​ដាក់​ក្រ​ពះ​ហើយ​ មាត់​បាន​បរិភោគ​ហើយ តែ​ត្រូវ​ការ​ឲ្យ​ភ្នែក​ ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត​ កាយ​ និង​ចិត្ត​នឹក​គិត​បាន​នូវ​​អារម្មណ៍​​ដែល​ជា​ចំណី​តាម​វិស័យ​រៀង​ខ្លួន​ទៀត​។

​នៅ​ពេល​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ស្វែង​រក​រូប សំឡេង​ ក្លិន​ រស ផោដ្ឋព្វៈ និង​ធម្មារម្មណ៍ តាម​ចំណង់​ចំណូល​ចិត្ត​មិន​ចប់​មិន​ហើយ​ ក៏​ជា​ទុក្ខ គឺ​ទុក្ខ​ព្រោះ​អន្ទះ​សា​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ ទុក្ខ​ព្រោះ​ការ​បាន​មិន​សម​តាម​ប្រាថ្នា​ ទុក្ខ​ព្រោះ​របស់​ដែល​បាន​មក​មាន​ការ​ប្រែ​ប្រួល​​.​.​.​។

​សត្វ​តិរច្ឆាន​មាន​ទុក្ខ​ព្រោះ​មិន​មាន​ស៊ី និង​ព្រោះ​ត្រូវ​គំរាម​កំហែង​បៀត​បៀន​ ចំណែក​មនុស្ស​នៅ​មាន​ថែម​​ត្រង់​មិន​ចេះ​គ្រប់​ និង​ត្រង់​ចង់​បៀត​បៀន​អ្នក​ដទៃ​ក្រៅ​ពី​ដើម្បី​ការ​ហូប​ចុក​នោះ​ទៀត​។ ការ​មិន​ចេះ​គ្រប់​ ធ្វើ​ឲ្យ​ទុក្ខ​មិន​ចេះ​ចប់​។

-ទុក្ខ​ព្រោះ​ចង់​ដូច​គេ​

បើ​ក្នុង​លោក​នេះ​ គ្រប់​គ្នា​បាន​អ្វី​ៗ​តាម​ដែល​ចង់​ តាម​ដែល​សង្ឃឹម​នោះ មុខ​តែ​មិន​មាន​អ្នក​ណា​ក្រ​ឡើយ ហើយ​ក៏​មិន​មាន​អ្នក​ណា​ខក​ចិត្ត​ខុស​សង្ឃឹម​ដែរ ព្រោះ​អ្នក​ណាៗ​ក៏​ចង់​មាន​បាន ចង់​សុខ និង​ចង់​សម​តាម​បំណង​ដេល​សង្ឃឹម​ទៅ​គ្រប់​យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ​ព្រោះ​អ្វី​ៗ​គ្រប់​យ៉ាង​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​នោះ ទើប​បាន​ជា​មាន​មនុស្ស​ក្រ ត្រូវ​មាន​ទុក្ខ និង​ត្រូវ​ខក​ចិត្ត​។

​ចំណង់ មិន​មែន​ល្អ ឬ​អាក្រក់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ទេ បើ​មនុស្ស​យើង​ចង់ ហើយ​តាំង​ចិត្ត​ប្រឹង​ប្រែង​ព្យាយាម​ធ្វើ​ ឬ​សាង​ ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​នូវ​របស់​ដែល​ចង់​នោះ ដោយ​វិធី​សុច​រិត​ត្រឹម​ត្រូវ​ ចំណង់​នោះ​គឺ​ជា​ចំណង់​ល្អ គួរ​ជ្រោម​ជ្រែង​ឲ្យ​មាន​ច្រើន​ៗ​ព្រោះ​ជា​ កុសល​ឆន្ទៈ

តែ​បើ​ចង់​ហើយ មិន​ធ្វើមិន​សាង​ដោយ​សុចរិត​បែ​រ​ជា​រក​វិធី​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ដោយ​ផ្លូវ​ទុច្ចរិត​វិញ ដូច​ជា​ឆបោក​គេ បៀត​បៀន​គេ​​ ។ល។ និង ។ល។ ចំណង់​នេះ​ហៅ​ថា តណ្ហា​ឆន្ទៈ​ ជា​ចំណង់​មិន​ល្អ​ ព្រោះ​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​ធ្វើ​អាក្រក់ ត្រូវ​លះ​បង់​នូវ​ចំណង់​បែប​នេះ​។ សូម្បី​ថា ចំណង់​ក្នុង​ផ្លូវ​ដែល​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ​ទៅ​តាម​គន្លង​ធម៌ យើង​មាន​សិទ្ធ​នឹង​សាង នឹង​ធ្វើ​យក​នូវ​អ្វី​ដែល​យើង​ចង់​បាន​ពិត​ហើយ ប៉ុន្តែ​ក៏ត្រូវ​ឲ្យ​សម​ល្ម​ម​ផង​ដែរ​គឺ -​ល្មម​នឹង​ឋានៈ​របស់​ខ្លួន​។ -​ល្មម​នឹង​ចំណេះ​ចេះ​ដឹង​ សម​ល្មម​នឹង​សមត្ថភាព​ដែល​យើង​មាន និង​សម​ល្មម​ជា​មួយ​ការ​ងារ​។ បើ​ថា​យើង​នៅ​ក្រ មាន​ប្រាក់​ខែ​ត្រឹម ១០ ទៅ ២០​ ម៉ឺន​រៀល ផ្ទះ​ក៏​ត្រូវ​ជួល​ បាយ​ក៏​ត្រូវ​ទិញ មាន​កូន​ត្រូវ​ឲ្យ​រៀន​ទៀត ដូច្នេះ​យើង​ត្រូវ​មើល​ឋានៈ​របស់​ខ្លួន​ ប្រាក់​ចំណូល​ប៉ុណ្ណឹង តើ​ត្រូវ​ចាយ​ប៉ុនណា​ទើប​ល្មម អ្វី​ដេល​ត្រូវ​ទិញ​ អ្វី​ដែល​មិន​ត្រូវ​ទិញ​។ អ្នក​ដទៃ​គេ​ប្រើ​ខោ​អាវ​ល្អ​ៗ​ថ្លៃ​ៗ​ បរិភោគ​អាហារ​តាម​ហាង​.​.​.​ យើង​កុំ​រត់​តាម​គេ យើង​ចេះ​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង រឹត​ត្បិត​ប្រាក់​ចាយ យក​គតិ​តាម​សត្វ​បក្សី «ខ្លួន​តូច​ធ្វើ​សំបុក​តូច​»​។

​បើ​យើង​មាន​ការ​ចេះ​ដឹង មាន​សមត្ថ​ភាព​មិន​ច្រើន​ទេ បាន​ការ​ងារ​ធ្វើ​ល្មម​នឹង​ចំណេះ​ដឹង​ ឧ​ទាហរណ៍​ថា បើ​រថ​យន្ត​ឲ្យ​ថៅ​កែ ក៏ ដឹង​ខ្លួន​ថា ខណៈ​នេះ​ខ្លួន​មាន​ការ​ងារ​សម​ល្មម​នឹង​ចំណេះ​ដឹង​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណឹង ហើយ​ក៏​តាំង​ចិត្ត​តាំង​ថ្លើម​បំពេញ​កិច្ច​ការ​បើ​រថ​យន្ត​ឲ្យ​ល្អ​ជា​ទី​បំផុត​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​មុខ​នាទី​របស់​ខ្លួន​។ មិន​មែន​ថា​ ឃើញអ្នក​ដទៃ​ដែល​គេ​មាន​ការ​ចេះ​ដឹង​ មាន​សមត្ថភាព​ខ្ពស់​ជាង​ខ្លួន​ មាន​តំណែង​ធំ​ដុំ​ មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ ហើយ​ទៅ​ខឹង​ក្រោធ​ ទៅ​ច្រណែន​នឹង​កេ ថា​ដូច​ម្តេច​បាន​ជា​គេ​សប្បាយ​ជាង មានកិត្តិយស​ជាង​ រួច​តាំង​មិន​បំពេញ​នូវមុខ​ការ​របស់​ខ្លួន​នោះ​ឡើយ​។ បើ​មិន​ស្គាល់​ខ្លួន​ជា​អ្នក​ណា ខ្លួន​គួរ​នឹង​បាន​អ្វី គួរ​នឹង​មាន​ត្រឹម​ណា គួរ​នឹង​រស់​នៅ​របៀប​ដូច​ម្តេចទេ រវល់​តែ​រត់​ទៅ​តាម​អ្នក​ដទៃ​ ចង់​បាន ចង់​ខ្ពស់ ចង់​រស់​ហ៊ឺ​ហា​ដូច​គេ​គ្រប់​យ៉ាង​នោះ ជីវិត​នឹង​មិន​ផុត​ពី​សេចក្តី​ទុក្ខ​ក្តៅ​ក្រហាយ​ឡើយ​។ (អាន​បន្ថែមៈ តណ្ហានាំ​មុខ ងងឹត​ជ្រប់​ក្នុង​កាម, ស្រឡាញ់​ក៏​ស្រឡាញ់​ចុះ)

-ទុក្ខ​ព្រោះ​ស្រឡាញ់​គេ​តែ​ម្ខាង​

ស្រឡាញ់​គេ​តែ​ម្ខាង​ប្រៀប​បី​ដូច​ជា​ស្រូវ​ក្នុង​ស្រែ​ដែល​ខ្វះ​ទឹក ហើយ​ក៏​ស្កក​ទៅ​ដូច្នោះ​ឯង​។ ចិត្ត​មនុស្ស​យើង​មាន​ការ​ស្រឡាញ់​ច្រើន​ជាង​ស្អប់​ អាច​និយាយ​បាន​ថា ការ​ស្រឡាញ់​នោះ​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចិត្ត​មនុស្ស​បាន​ងាយ​ណាស់ ពេល​ខ្លះ​គ្រាន់​តែ​ឃើញ​មុខ នៅ​មិន​ទាន់​បាន​និយាយ​គ្នា​ផង​ ក៏ចាប់​យក​វឹប កើត​ការ​ស្រឡាញ់​គេ​ភ្លាម​ទៅ​ហើយ​។ ព្រោះ​តែ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​វា​កើត​ងាយ​ពេក អីចឹង​ទៅ ទើប​ពេល​ខ្លះ​នោះ​ ភាព​លំ​បាក​លំបិន​ក៏​រមែង​តាម​មក​ ដូច​ជាការ​ទៅ​ស្រឡាញ់​គេ​ទាំង​ដែល​គេ​មិន​ចូល​ចិត្ត​ខ្លួន​ផង ម៉្លោះ​ហើយ សេចក្តី​ស្រឡាញ់​វា​ទាម​ទារ​ចង់​បាន​ឲ្យ​នៅ​ជិត ចង់​ជួប ចង់​និយាយ​ ចង់​បាន​ចិត្ត​ ចង់​បាន​បេះ​ដូង​ ។ល។ ចំណែក​អ្នក​ដែល​មិន​ស្រឡាញ់​តប​នោះ ត្រូវ​ព្យាយាម​គេច​ ឬ​ត្រូវ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​ដោយ​ប្រការ​ផ្សេង​ៗ​។

​អ្នក​ស្រឡាញ់​បាន​ទូ​រស័ព្ទ​ទៅ​រក​គេ ដោយ​សង្ឃឹម​ខ្លះ​ៗ​ថា​នឹង​បាន​ជជែក​គ្នា ដើម្បី​បន្ថយ​ការ​នឹក.​.​.​ ម្ខាង​ទៀត​គេ​ថា​រវល់​ណាស់​ មិន​ទំនេរ​ឡើយ​ មាន​ការ​ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ​មួយ​ យ៉ាង​នោះ​មួយ​ ពេល​ខ្លះ​គេ​មិន​ទាំង​ទទួល​ទូរស័ព្ទ​ផង។ ខំ​សរសេរសំបុត្រ​ទៅ​រក​គេ រៀប​រាប់​អំ​ពី​ទឹក​ចិត្ត​ស្រឡាញ់​ចិត្ត​នឹក ក៏​ឥត​ប្រយោជន៍​របៀប​ដូច​តែ​ទូរស័ព្ទ​ដែរ។ អ្នក​ដែល​វង្វេង​ស្រឡាញ់​គេ​តែ​ម្ខាង​ ត្រូវ​ខូច​ចិត្ត​ផង ខក​ចិត្ត​​ផង​​.​.​.​មាន​អាការ​ដូច​ត្រូវ​គេចាប់​ជើង​ទាំង​ពីរ​គួប​គ្នា​ឡើង​លើ ហើយ​បុក​ក្បាល​ទៅ​នឹង​ដី​ដូច្នោះ​ឯង មាន​សភាព​គួរ​ឲ្យ​អាណិត​ណាស់​។

បុគ្គ​ដែល​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សភាព​បែបនេះ ត្រូវ​ពិចារណា​សា​ជា​ថ្មី​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ មាន​សតិ​សម្បជញ្ញៈ​ឡើង ទើប​បាន​មិន​ខូច​ខ្លួន​រហូត​រើ​ខ្លួន​មិន​រួច​នោះ។ ស្រឡាញ់​គេ​ តែ​គេ​មិន​ស្រឡាញ់​តប​វិញ​នោះ​ វា​ជា​ទុក្ខស្រេច​ទៅ​ហើយ ដូច្នេះ​ត្រូវ​កុំ​បន្ថែម​ទុក្ខ​ដោយ​វិធី​ល្ងង់​ខ្លៅ​ផ្សេង​ៗ​តទៅ​ទៀត​ កុំ​បោះ​បង់​ខ្លួន​ឯង​ចោល កុំបៀត​បៀន​ខ្លួន​ឯង​ និង​កុំ​បៀត​បៀន​អ្នក​ដទៃ​។ ព្យា​យាម​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​ល្អ​ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ឃើញ​ថា​ខ្លួន​មាន​នូវ​គុណ​តម្លៃ​ដែរ។ សេចក្តី​ល្អ​អាច​ឈ្នោះ​ចិត្ត​របស់​គេ​បាន​ក្នុង​ថ្ងៃ​ណា​មួយ​ ឬ​ថា បើ​មិន​បាន​ទទួល​ការ​ស្រឡាញ់​តបអំ​ពី​គេ​វិញ​ដោយ​ពិត​ៗ​នោះ​ ក៏​ត្រូវ​គិត​ថា មិន​មែ​ន​ជា​គូ​នឹង​គ្នា​អីចឹង​ទៅ មាន​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​ទៅ​វង្វេង​ស្រឡាញ់​អ្នក​ដែល​គេ​មិន​ស្រឡាញ់​យើង​នោះ​ធ្វើ​អ្វី គួរ​តែ​ស្រឡាញ់​អ្នក​ណា​ដែល​គេ​ស្រឡាញ់​យើង​ដែរ វា​ល្អ​ជាង​។

​ការ​រាប់​អាន​និង​ការ​ចូល​កាន់​សាសនា​ គឺ​នៅ​លើ​ជំ​នឿ​ ឯចំណែក​រឿង​ស្នេហា​ស្រី​ប្រុស​យក​គ្នា​ជា​គូ​គ្រង​ គឺ​នៅ​លើ​ឧ​បនិស្ស័យ​ ទាំង​ពី​រផ្នែក​នេះ​គឺ​មិន​អាច​បង្ខំ​បាន​ឡើយ​។

-ទុក្ខ​ព្រោះ​ខ្លាច​ចាស់

​មនុស្ស​យើង​គ្រប់​គ្នា​កំពុង​ចាស់​គ្រប់​ខណៈ​ ចាស់​ជា​និច្ច​ចាប់​តាំង​ពី​កើត​មក។ កំពុង​មើល​កំពុងស្តាប់​ខណៈ​នេះ​ក៏​កំពុង​ចាស់​ កំពុង​ដេក​លក់​ក៏​ចាស់ ភ្ញាក់​ឡើង​ក៏​ចាស់ ។ គ្រប់​គ្នា​កំពុង​ទៅ​សន្សឹម​ៗ​រក​ឈាបនដ្ឋាន ឬ​រក​រណ្តៅ​កប់​សព​ខ្លួន​ឯង មិន​មាន​អ្នក​ណា​ម្នាក់​គេច​ផុត​បាន​ឡើយ​។ ជិវិត​មនុស្ស​យើង​ខ្លី​ណាស់ មាន​កំណត់​ប្រមាណ​៦០-៧០​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ លើស​ជា​នេះ​មាន​តិច​នាក់​ទេ ឯ​ស្លាប់​មុន​កំណត់​នេះ​មាន​ច្រើន​ជាង​។

​ដែល​យើង​រាប់​ថា យើង​មាន​អាយុ​ប៉ុណ្ណេះ​ ឬ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​តាម​ពិត​គឺ​យើង​រាប់​ខាង​អស់​ទៅ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ មិន​មែន​រាប់​ខាង​បាន​នោះ​ឡើយ ធំ​ឡើង​ៗ វ័យ​ពេញក្រមុំ​ កម្លោះ ក៏​សប្បាយ​ចិត្ត​ថា​ខ្លួន​មាន​អាយុ​ច្រើន​ហើយ​.​.​.​ តែ​សូម​គិត​ដូច្នេះ​ផង​ចុះ គឺ​ប្រៀប​ដូច​យើង​មាន​ប្រាក់​នៅ​ក្នុង​កាបូប​តាម​កំណត់​ នៅ​ពេល​យើង​កើត​ឡើង​ភ្លាម យើង​ក៏​ចាយ​អាយុ​របស់​យើង​ភ្លាម​ទៅ​ហើយ គឺ​ចាយ​រហូត​អស់​។ ឥឡូវ​នេះ​យើង​មិន​ដឹង​ថា​ តើ​យើង​នៅ​សល់​អាយុ​តិច​ប៉ុណ្ណា​ទៅ​នោះ​ទេ។

​អ្នក​ដែល​កើត​មក​យូរ​ហើយ ត្រូវ​តែដឹង​ថា អាយុ​របស់​ខ្លួន​កំ​ពុង​ស្រក​ស្រុត​តិច​ចុះ​ទៅ​ជា​លំដាប់​ ដូច​បា្រក់​ក្នុង​កាបូប​ដេល​ចេះ​តែ​យក​ចាយ​អីចឹង​ឯង​។ មនុស្ស​យើង​ភាគ​ច្រើន​ ហេតុ​ដូច​ម្តេច​បាន​ជា​មិន​ចូល​ចិត្ត​ឲ្យ​ខ្លួន​ចាស់ នឹក​ដល់​ចាស់​ពេល​ណា​ក៏​កើត​ទុក្ខ?​ ព្រោះ​ខ្លាច​បាត់​ស្អាត ខ្លាច​គេ​មិន​ស្រឡាញ់ ឬ​ឈប់​ស្រឡាញ់​​.​.​.​ ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​ខំ​ព្យាយាម​បិត​បាំង​នូវ​ភាព​ជរា​របស់​ខ្លួន​ទុក​មិន​ឲ្យ​ប្រាកដ​ដល់​ក្រសែ​ភ្នែក​អ្នក​ដទៃ​ ដោយ​ចំពោះ​មនុស្ស​ដែល​ខ្លួន​ស្រឡាញ់​ ឬ​មនុស្ស​ដែល​ស្រឡាញ់​ខ្លួន។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ្វី​ដែល​ចាស់​ជរា​វា​មិន​បាត់​ទៅ​ណា​ឡើយ​ ទី​បំផុត ការ​បិទ​បាំង​ក៏​លែង​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​។ កាល​បើ​មិន​ព្រម​ទទួល​យក​ការ​ពិត​ ទើប​មាន​ទុក្ខ​ផ្លូវ​ចិត្ត​កើត​ឡើង​។

​យើង​ខ្លាច​ចាស់ យើង​នៅ​តែ​ចាស់​ដដែល​។ យើង​ខ្លាច​វា​ធ្វើ​អ្វី យើង​ត្រូវ​ទទួល​យក​ការ​ពិត​ដែល​គ្រប់​គ្នា​កើត​មក​ហើយ​មិន​អាច​គេ​ផុត​ទៅ​បាន​ គ្រាន់​តែ​យើង​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​សមរម្យ​នឹង​វ័យ​ប៉ុណ្ណឹង​ទៅ គឺ​ជា​ការ​ប្រពៃ​​ហើយ ។​ យើង​សាង​ល្អ​ឲ្យ​ខ្លួន​ឯង ប្រើ​ពេល​វេលា​ដែល​នៅ​មាន​ ជួយ​ដល់​សាសនា​និង​សង្គម​ជាតិ​ ដូច្នេះ​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​គេ​នឹង​ត្រេក​អរ​ ហើយ​លើក​តំ​កើង​យើង​ និង​សរសើរ​យើង​ថា «​ចាស់​យ៉ាង​មាន​គុណ​តម្លៃ​»​។ “ព្រម​ចាស់​តាម​វ័យ​គ្មាន​អ្វី​គួរ​ខ្លាច ចាស់​ចិត្ត​អង់​អាច​អំណាច​គុណ​ធម៌ កុំ​ចាស់​តែវ័យ​ចិត្ត​ភ័យ​ញាប់​ញ័រ​ ចាស់​អត់​គុណធម៌​ចាស់​គ្មាន​តម្លៃ​”។​

-ទុក្ខ​ព្រោះ​ខ្លាច​ស្លាប់​

ជីវិត​យើង​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​គ្រឿង​ផ្សំ​ គឺ​ផ្សំ​កាយ​ជា​មួយ​នឹង​ចិត្ត។ ក្នុង​រាងកាយ​ក៏​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ​គ្រឿង​ផ្សំ​ធំ​ៗ​៤​យ៉ាង​ផ្សេង​ទៀត​គឺ​ ដី​ ទឹក​ ភ្លើង ខ្យល់ ដេល​របស់​ទាំង​៤​នេះ ព្រះ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ហៅ​ថា «​ធាតុ​»។ នៅ​ពេល​ដែល​ធាតុ​ទាំ​ង​៤ ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ ស្មើ​គ្នា មិន​ទាន់​បែក​ចាក​គ្នា ពោល​គឺ​ធាតុ​៤​ខ្លះ​កើត​អំ​ពី​កម្ម ធាតុ​៤​ខ្លះ​កើត​អំ​ពី​ចិត្ត ធាតុ​៤​ខ្លះ​កើត​អំ​ពី​ឧតុ ធាតុ​៤​ខ្លះ​កើត​អំ​ពី​អាហារ​ ថា​បើ​នៅ​ជុំ​គ្នា​ទេ​ យើង​ក៏នៅ​រស់ បើ​បែក​គ្នា​ពេល​ណា​ យើង​ក៏​ស្លាប់​ពេល​នោះ​។ ការ​បែក​ធ្លាយ​នៃ​ធាតុ​ទាំង​៤ តាម​ធម៌​ហៅ​ថា «​កាល​កិរិយា» ប្រែ​តាម​អក្សរ​ថា «ការ​ធ្វើ​តាម​ពេល​វេលា​»​។

រូប​កាយ​រមែង​មាន​ពេល​សម្រាប់​រូប​កាយ គឺ​កើត​មក​​ ឋិត​នៅ​មួយ​គ្រា ឬ​មួយ​រយៈ​ លុះដល់​ពេល​វេលា​ត្រូវ​ទៅ​ ក៏​ទៅ​តាម​ពេល​វេលា​នោះ​ឯង​ តែ​ព្រោះ​មនុស្ស​យើង​មិន​ចូល​ចិត្ត​ គឺ​មិន​ចង់​ឲ្យ​រូប​កាយ​ធ្វើ​តាម​ពេល​វេលា​ គ្រាន់​តែ​ឮ​ពាក្យ​ថា​ «​ស្លាប់» ប៉ុណ្ណឹង​ក៏​ភ័យ​ខ្លាច​តក់​ស្លុត មិន​ចង់​ឲ្យ​ដល់​ពេល​វេលា​នោះ​ឡើយ​។ នឹក​ថា​ ដល់​ពេល​ស្លាប់​នោះ​តើ​ត្រូវ​លំបាក​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច ត្រូវ​ចោល​លោក​នេះ​ហើយ កូន​ចៅ​យ៉ាង​ណា ស្លាប់​ទៅ​ជាតិ​មុខ​សុខ​ឬ​ទុក្ខ​យ៉ាង​ណា​.​.​.​ នឹក​ឃើញ​ពេល​ណា​ក៏​តក់​ស្លុត​ញាប់​ញ័រ​ក្នុង​ចិត្ត​ពេល​នោះ​។ តាម​ពិត​ សេចក្តី​ស្លាប់​ជា​រឿង​ធម្មតា​ ព្រោះ​ថា​គ្រប់​គ្នា​​កើត​មក​ហើយ​ត្រូវ​តែ​ស្លាប់​ ឬ​ក៏​និយាយ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ច្បាស់​នោះ​គឺ​ថា ខណៈ​ដែល​យើង​កើត​មក​នោះ យើង​បាននាំ​យក​សេចក្តី​ស្លាប់​ជាប់​មក​ជា​មួយ​ផង​ស្រេច​ទៅ​ហើយ ម៉្លោះ​ហើយ តែ​ដល់​ពេល​វេលា​ត្រូវ​បែក​ គឺ​រូប​កាយ​ត្រូវ​តែ​បែក​ធ្លាយ​ទៅ​ខ្លួន​ឯង ដូច​ជា​ស៊ុត​មាន់​ជា​មួយ​នឹង​ការ​បែក​នៃ​ស៊ុត​មាន់​នៅ​អីចឹង​ គឺ​ការ​បែក​វា​នៅ​តែ​ជា​មួយ​នឹង​ស៊ុត​នោះ​រហូត​ ចាំ​តែ​ដល់​ពេល​វេលា​វា​នឹងសំដែង​ខ្លួន​ឲ្យ​ប្រាកដឡើង​ប៉ុណ្ណោះ​ ពិចារណា​ដូច្នេះ​ហើយ នឹង​បាន​ស្ងប់​ចិត្ត​ មិន​ជា​ទុក្ខ​កង្វល់​អ្វី​ក្នុង​រឿង​ស្លាប់​ឡើយ​៕​

«បួន​នាក់​អ្នក​សែង បីនាក់​អ្នក​ហែ ម្នាក់​អង្គុយ​គ្រែ ពីរនាក់​ជាប់តាម​»។ “​បួន​នាក់​បាន​ដល់​ធាតុ​៤ គឺ​ ដី ទឹក​ ភ្លើង​ ខ្យល់, បី​នាក់​បាន​ដល់​វ័យ​ទាំង​បី ឬ​ត្រៃ​លក្ខណ៍​, ម្នាក់​ គឺ​ចិត្ត គ្រែ​គឺ​រូប​កាយ (​វត្ថុរូប​), ពីរ​នាក់​គឺ​បាប​១ និង​បុណ្យ ១​” នេះ​ជា​ដំណើរ​ជីវិត​ទៅ​បរលោក​។​

បានផ្សាយ​ក្នុង បទពិចារណា, ព្រះធម៌, ព្រះពុទ្ធសាសនា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | មតិ 4